خداوند همه مومنان را برادر خوانده و فرموده:”مؤمنان با یکدیگر برادرند١”؛ این برادرى در سایه ایمان پدید آمده و خداوند،خود الفت بین دلها را انجام داده است:”به یادآورید نعمت خدا را هنگامى که با هم دشمن بودید، پس خداوند بین دل هاى شما الفت و مهر برقرار نمود و بدینگونه با نعمت الاهى، برادران یکدیگر شدید٢”.در مورد مشرکان پیمان شکن نیز فرمود:”اگر توبه کردند [یعنى از شرک و بت پرستى پشیمان شدند و اسلام آوردند]و نماز بپا داشتند و زکات دادند در این صورت برادران دینی شما هستند٣” و با انها مانند سایر برادران مؤمن خود رفتار کنید.پیامبر اکرم (ص) بعد از تلاوت آیه «انّما المؤ منون اخوه» فرمودند: تمام افراد مسلمین برادر و برابرند و خون و جان همه آنها در یک سطح و مساوی با هم است و هر گونه تعهد و پیمانی که یک فرد از مسلمانان با کفار داشته باشد از نظر همگی محترم است اگر چه آن یک فرد از نظر موقعیت اجتماعی و یا مالی در سطح پائینتری باشد؛ و همه آنها در برابر دشمنان ،دست واحدى هستند.۴…
این برادرى؛ برادری ایمانی است که بر پایه ایمان به خدا بنا شده و تا آخرت نیز تداوم دارد: “برادران در بهشت بر تخت هائى مقابل هم قرار دارند۵”؛ این ارتباط عاطفی سبب میشود به یکدیگر نهتنها ستم نکرده؛ بلکه به هم یاری رسانند؛ عیبپوش هم باشند؛ از خطاهای هم درگذرند، و برای یکدیگر آمرزش طلبند و برای برادران دینیِ پیش از خود دعا کنند و بخشش و صفای دل بخواهند۶.اگر هم بین برادران ،نزاع و درگیرى پیش آمد،پیشقدم صلح شوند: “مؤمنان برادر یکدیگرند؛ پس دو برادر خود را صلح و آشتی دهید و تقوای الهی پیشه کنید، باشد که مشمول رحمت او شوید!٧”.اُخوّت در میان زنان مؤمنه نیز هست، چنانکه تعبیر اخوت در مورد زنان نیز در قرآن به کار رفته است:”و اگر مردان و زنانى باشند برادران یکدیگر”(وان کانوا اِخوَه رجالاً و نساءً٨).حفظ و تداوم برادرى چنان مهم است که در روایات از کسانى که برادران دینى خود را رها مىکنند به شدت انتقاد شده است تا آنجا که سفارش شده است که اگر برادران از تو فاصله گرفتند تو با آنان رفت و آمد داشته باش(صِلْ مَن قَطَعک)٩…
پیامبر(ص)در مورد حقوق برادران ایمانى فرمود:”مؤمن بر مؤمن از جانب خدا هفت حق واجب دارد: ۱- احترام: او را در چشم خود، بالا مرتبه ببیند. ۲- محبت: از عمق دل او را دوست داشته باشد. ۳- مواسات: در مال و اموال خود با او شریک باشد. ۴- حمایت: در مقابل غیبت و بدگوئی دیگران از او حمایت کند. ۵- عیادت: در زمان بیماریش از او عیادت کند. ۶- تشییع: در تشییع جنازه مؤمن، شرکت کند. ۷- یاد خیر: پس از مردن مؤمن، جز به خوبی از او یاد نکند١٠”. یکی از یاران امام صادق(ع) از حق مومن بر مومن پرسید. امام فرمود:” آسانترین حق این است که آنچه برای خود میخواهی برای او نیز بخواهی و آنچه برای خود بد میدانی برای او نیز بد بدانی؛ برای برطرف کردن نیازهای او تلاش و رضایت او را جلب کنی، امر و خواسته او را اطاعت نمائی؛ به او با جان، مال، دست، پا و زبانت کمک کنی؛ چشم و راهنما و آئینه و پیراهنش باشی؛ طوری نباشد که تو سیر باشی و او گرسنه، تو پوشیده باشی و او برهنه و…١١
اما معرفى بهترین برادران:پیامبر(ص): “بهترین برادران کسى است که تو را در کارهاى آخرت یارى رساند١٢”و” عیب هایتان را به شما اهدا کند١٣”.امیر مومنان(ع): “بهترین برادر آن است که در نصیحت و ارشاد کمتر ملاحظه کند١۴”؛” در راه حق، بر تو زیاد خشم گیرد١۵”؛” با مال خویش تو را یارى رساند و بهتر از او کسى است که تو را از دیگرى بىنیاز سازد١۶”؛” دوستىاش براى خدا باشد١٧؛” چون او را از دست دهى، دوست نداشته باشى پس از او زنده بمانى١٨”؛” براى انجام کارهاى نیک بشتابد و تو را نیز به نیکوکارى بکشاند و به نیکى فرمانت دهد و در آن یارىات دهد١٩”؛” با راستگویى خود، تو را به راستگویى فراخواند و با نیکوکارى اش تو را به بهترین کارها دعوت کند٢٠”…در معرفى بدترین برادر هم امیر مومنان(ع)فرمود:” بدترین برادر آن است که مایه رنج و زحمت آدمى باشد٢١”( شَرُّ الإخْوانِ مَن تُکُلِّفَ لَهُ)؛امام صادق(ع) هم فرمود:”بدترین برادر آنست که معصیت و نافرمانى خدا را در پیش تو آراسته جلوه دهد٢٢”…
—————————–
١.حجرات/١٠.
٢.آل عمران/١٠٣.
٣.توبه/١١.
۴.بحارالانوار،ج۶٧،ص٢۴٢.
۵.حجر/۴٧.
۶.حشر/١٠.
٧.حجرات/١٠
٨.نساء/١٧۶.
٩.بحارالانوار،ج۶٨،ص۴٢٣.
١٠و١١.همان،ج٧١،ص٢٢١و٢٢٢.
١٢و١٣.تنبیه الخواطر، ج٢، ص١٢٣.
١۴تا٢٠:غررالحکم،ص۴١۵تا۴٢٣.
٢١.بحارالانوار،ج٧١،ص١۶۵.
٢٢.همان.ص١٩١.
