دستم را گرفت و گفت: نمى شد خداى مهربان،جهنمى خلق نمى کرد و خطاکاران را هم عفو مى فرمود و عذابى در کار نبود؟ گفتم:آن وقت خود تو اعتراض مى کردى این چه خداى عادلى است که بین مجرم و محسن فرق نمى گزارد و با همه یکسان عمل مى کند؟! لازمه باور به عدل الاهى، وجود نظام حسابرسى دقیق در آخرت و سپس جزا و پاداش در جهنم و بهشت است. همه چیز از کوچه اختیار انسان مى گذرد؛انسان ها با سرمایه اختیار،سرنوشت خود را رقم مى زنند.یکى با اختیار صدام مى شود و دیگرى با اختیار،سلمان.وجود مجرمانى چون صدام،انگیزه خلقت جهنم است.آزادى و انتخاب است که آنان را دوزخى یا بهشتى مى کند؛حق ندارند در فعلى که خود انجام داده اند،دیگرى را مقصر نشان دهند و از جزا بگریزند.این لطیفه عقلى را همگان صحه مى گذارند که بعد از تبیین راه، باید محسن را نواخت و مجرم را گداخت! چنین نکنى همه بخاطر هواى نفسانى و القائات شیطانى به جرم روى مى آورند چون مى دانند عقابى در کار نیست.”آنان که کردار بد همراه خویش بیاورند، به رو در آتش افکنده شوند؛ آیا پاداشى جز آنچه عمل کردید خواهید داشت؟١”…
گفت:آیا جهنم ،شرّ نیست؟ آیا خدا شرّ مى آفریند؟ گفتم:خداوند در صورتى شرّى چون جهنم را مى آفریند که لازمه عدل او باشد؛به عبارت دیگر خداوند شرّ بالإصاله نمى آفریند اما شرّ بالعرض مى آفریند؛ یعنى چون مى داند که عده اى با اختیار مرتکب جرم مى شوند،براى جزاى آنها که لازمه عدل اوست،جهنم را مى آفریند و این در نظام کل،عین خیر است؛چنانکه در یک جامعه سالم،هم بیمارستان و مدرسه و پارک مى سازند و هم زندان براى مجرمان؛وساختن زندان عین عدالت است و در نگاه مجموعه اى ،خیر است زیرا موجب امنیت خاطر همگان است.در نظام حکیمانه الهى همان طور که وجود بهشت در کل نظام هستى، ضرورى و سودمند است؛ وجود دوزخ نیز لازم و فایده مند است. وقتى خداوند متعال نعمت هاى خود بر بندگان را بر مى شمارد، جهنم و عذاب هاى آن را در ردیف نعمت ها قرار داده، مى فرماید:این است همان جهنمى که تبه کاران آن را دروغ مى خواندند؛ میان آتش و آب جوشان مى گردند. پس کدام یک از نعمت هاى پروردگارتان را منکرید؟!٢…
باید دانست رحمت و مهربانى خداوند، همراه با حکمت و عدالت است؛ اگر خطا به اندازه اى باشد که نیاز به تنبیه و یا جزا داشته باشد، لازم است چنین کارى انجام بگیرد و اگر خطا بسیار سنگین باشد (مانند آزار شدید مردم و یا قتل بى گناهان)، حتى پدر و مادر نیز فرزند خود را به مراجع قضایى جهت مجازات معرفى مى کنند. وجود ستمگران، خود هیزم و ماده آتش زاى جهنم است(وَ أَما القاسِطُون فَکانُوا لِجَهنَّم حَطَبا٣)؛این بشر ملحد و ستمگر است که آتش جهنم را مى افروزد و تنورش را گرم مى سازد.قرآن به حقیقت در مورد خورندگان مال یتیم مى فرماید:در حقیقت کسانى که اموال یتیمان را از سر ظلم و ستم مى خورند، جز این نیست که در شکم هاى خود آتش مى خورند”(إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامى ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً۴).در میان اسماء الاهى،همان طور که رحمان و رحیم و هادى و ذوالفضل العظیم داریم، منتقم و شدیدالعقاب و قهّار و شدید العذاب و … داریم که این اسماء ،خلق خدایند و فعل اویند و تحقق بیرونى مى یابند…
گفت:اگر بهشت و جهنم منوط به رفتار انسان هاست چرا این دو را پیش از خلقت انسان آفرید؟ گفتم چون خداوند به علم خویش مى دانست انسان ها بعضى مومن و محسن و بعضى مجرم و مسیئ خواهند شد پیشاپیش بهشت و جهنم را براى آنان آفرید:”بشتابید به سوی مغفرت پروردگار خود و به سوی بهشتی که پهنای آن همه آسمانها و زمین را فرا گرفته و مهیا برای پرهیزگاران است۵”؛”بپرهیزید از آتشی که برای کافران آماده شده است۶”.قرآن این دو را آفریده شده معرفى مى نماید که به بدکاران و نیکان ارائه مى شود:”و دوزخ برای بینندگان آشکار شود٧”(و بُرّزِتِ الحجیم لمن یری) ؛”و بهشت به پرهیزکاران نزدیک شود٨”(وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّهُ لِلْمُتَّقِینَ) ؛”در آن روز جهنم آورده شود و همان روز انسان یادآور شود و کجاست برای او یادآوری؟!٩”…در روایتى از امام رضا (ع)سوال مى شود:ای فرزند رسول خدا آیا اکنون بهشت و جهنم خلق شدهاند؟ امام رضا(ع) فرمود: بله همانا رسول خدا زمانی که به معراج رفته بود داخل بهشت شد و جهنم را مشاهده کرد١٠…
——————–
١.نمل/٩٠.
٢.الرحمن/۴٣و۴۴.
٣.جن/١۵.
۴.نساء/ .
۵.آل عمران/١٣٣.
۶.همان/١٣١.
٧.نازعات/٣۶.
٨.شعراء/٩٠.
٩.فجر/٢٣.
١٠.بحارالانوار، ج٨،ص١١٩،ح۶.
