صبرو ظفر, هر دو دوستان قدیم اند/ بر اثر ِ صبر نوبت ِ ظفر آید…آرى! صبر ، تو را به ظفر و پیروزى و بزرگى مى رساند و بی تابى و ناامیدى به شکست و نامرادى :صد هزاران کیمیا حق آفرید/کیمیایى همچو صبر، آدم ندید… این دنیا، مکان حوادث و مشکلات و سختى هاست و رسیدن به هیچ موقعیت بالا و موهبتى از مواهب مادى و معنوى، بدون استقامت و عبور از موانع گوناگون امکانپذیر نیست و افراد کم صبر و بى حوصله و کم طاقت، به جایى نخواهند رسید:صبر کن بر تلخکامی ها که آخر روزگار/چشمه سار نوش سازد بوسه گاه نیش را…صبر،همان پایدارى بر مصائب،بردبارى در سختى ها و شکست نومیدى و یأس و عبور از مشکلات است: صبر من در سخت جانیها قیامت میکند/سایه بید است زخم تیغ، ایوب مرا…صبر، درد بی دوا را عاقبت درمان کند/ناامیدی، خضر ره شد رهرو گمراه را…در بارش پی در پی باران بلاها/ما سمبلی از صبر و تحمل شده ایم/خواهیم در آغوش بگیریم رهائى/ فریاد سحر در شب یلدا شده ایم…
عزم و اراده انسان است که با صبر و شکیبایى، او را در مقابل مشکلات مقاوم تر و محکمتر مىسازد.این بلاها و سختى هاى روزگار است که فضیلت صبر را براى پایداران رقم مى زند.براى چیدن یک شاخه گل باید رنج خار را کشید و براى نوشیدن عسل، بر نیش زنبور صبر کرد، گنجها در ویرانههاست و بهشت در لابهلاى ناملایمات قرار گرفته است.در قرآن بیش از دویست بار موضوع صبر با واژه هاى گوناگون مطرح شده که بیانگر اوج اهمیت صبر و استقامت است تا آنجا که خداوند مى فرماید: “انسان هاى صابر، اجر و پاداش خود را بى حساب دریافت مى دارند١”؛و”فرشتگان بر در بهشت به استقبال مىآیند و به آنها مىگویند: سلام بر شما به خاطر استقامت و صبرتان، چه نیکو است سر انجام آن سراى جاویدان٢” و “درجات عالى بهشت، در برابر شکیبایى و صبرشان به آنان پاداش داده مىشود و در آن با تحیّت و سلام روبرو مىشوند٣”؛”پس «صبر» کن، صبرى جمیل و زیبا۴”؛ “صبر کن، آن گونه که پیامبران «اولواالعزم» صبر کردند۵”؛ “اما آنها که به روز رستاخیز ایمان داشتند، گفتند: چه بسیار گروههاى کوچکى که به فرمان خدا بر گروههاى عظیمى پیروز شدند و خداوند با صابران است۶”…
تجربه هاى تاریخى هم نشان مى دهد صبوران،از گردنه مشکلات عبور کرده و سرانجام موفقیت را در آغوش گرفته اند.خداوند در قرآن مى فرماید:”هرگاه از شما بیست نفر داراى صبر باشد بر دویست نفر غلبه مى کنند و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر پیروز مى گردند٧”؛”چه بسیار پیامبرانى که مردان الهى فراوانى به همراه آنان جنگ کردند که هیچگاه در برابر آنچه در راه خدا به آنان مى رسید سست و ناتوان نشدند (و تن به تسلیم ندادند) و خداوند استقامت کنندگان را دوست دارد٨”. تاکید بر صبر به اندازه اى است که هر فرد موظف است اگر هنوز ملکه صبر در او ایجاد نشده، خود را به شکل صابران درآورد تا کم کم این خصلت در او ایجاد شود؛زیرا هر گاه انسان، در ظاهر خود را به صفتى بیاراید-اگرچه در باطن چنین نباشد-به تدریج در باطنش نیز نفوذ کرده و به آن متخلّق مىگردد. پیامبرخدا فرمود:”کسى که خود را به چهره صابران در آورد، خداوند روح صبر را به او مىبخشد و کسى که به چهره عفیفان در آید، خداوند او را به زینت عفّت مىآراید و کسى که در چهره بىنیازان در آید، خداوند او را بى نیاز مىسازد و به هیچ بندهاى موهبتى بهتر و گستردهتر از صبر عطا نشده است٩”…
بالاترین مقام در تقرب به خداوند،مقام عبودیت است، در قرآن وقتى مى خواهد این گروه یعنى”عبادالرحمان یعنى بندگان ممتاز خدا”را معرفى نماید دوازده ویژگى براى آنان مى شمرد و در آخر با صراحت مى فرماید: این دوازده ویژگى در پرتو صبر و استقامت به دست مى آید و پاداش آن بهشت است بخاطر بردبارى آنان؛ یعنى اگر انسان داراى نیروى صبر نباشد نمى تواند به تحصیل ویژگى هاى برجسته بندگان ممتاز الهى دست یابد و به درجات عالى نائل شود! صبر از مهمترین ارکان ایمان است و چندگونه است:صبر بر اطاعت خدا(یعنى شکیبایى در برابر مشکلاتى که در راه اطاعت وجود دارد)، صبر بر معصیت(یعنى ایستادگى در برابر انگیزههاى نیرومند و محرک گناه، صبر بر مصیبت(یعنى پایدارى در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالى و ترک جزع و فزع) اگرچه خیلى سنگین باشد:گویند سنگ لعل شود در مقام صبر/آری شود ولیک به خون جگر شود) که این صبرها،پایانى خوش دارد چنانکه صبر یعقوب،پایان خوش دیدار یوسف و انتظار مهدى باوران، ظهور شادى آفرین آن منجى انسانها را به دنبال دارد…امام صادق (ع)لیه السلام درباره صبر در برابر بلاها و حوادث تلخ زندگى فرمود:”هر کس از مؤمنان به بلایى گرفتار شود و بر آن صبر و شکیبایى نماید،پاداش هزار شهید دارد١١”…
—————————————-
١.سوره زمر،آیه ١٠: (انَّما یُوَفّى الصَّابِرُونَ اجْرَهم بِغَیْرِ حِسَابٍ).
٢.سوره رعد،آیه ٢۴:(سَلَامٌ عَلَیْکُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارُ).
٣.سوره فرقان،آیه٧۵:(اولَئِکَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَهَ بِمَا صَبَرُواْ وَ یُلَقَّونَ فِیهَا تَحِیَّهً وَ سَلاماً).
۴.سوره معارج،آیه۵:(فَاصْبِر صَبراً جَمیلًا).
۵.سوره احقاف،آیه٣۵:(فَاصْبِر کَمَا صَبَرَ اولُوا العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ).
۶.سوره بقره،آیه٢۴٩:(قَالَ الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُم مُلَاقُوا اللّهِ کَم مِنْ فِئَهٍ قَلِیلَهٍ غَلَبَت فِئَهً کَثِیرَهَ بِأِذْنِ اللّهِ وَ اللّهُ مَعَ الصَّابِرینَ).
٧.سوره انفال،آیه۶۵.
٨.سوره آل عمران،آیه١۴۶.
٩.میزان الحکمه،ج٢،ح١٠١٢٨.
١٠.سوره فرقان،آیات۶٣تا٧۴:(و عبادالرحمن الذین یمشون…اولئک یجزون الغرفه بما صبروا).
١١.اصول کافى، ج ٢،ص٩٢.
