آنها که کارمند و کارگزار حکومت اند،چه مسئولیت ها و رسالتى به عهده دارند؟امیر:وقتى این بحث را پذیرفتم از ابعادش خبر نداشتم، سرى به منابع زدم دیدم واقعاً چه موضوع مهم و دامنه دارى است.اینان در واقع کارمندان و مستخدمان ملت اند و باید خدمت به مردم را وظیفه و افتخار خود بدانند.آنها باید با تقوا،امانت دار، عالم به وظیفه خود و پاک دست باشند.پیامبر(ص)شخصی به نام ابناللتیبه را به عنوان کارگزار خود در جمعآوری صدقات به قبیله بنیسلیم فرستاد. وی پس از اتمام کار نزد حضرت آمد و عرض کرد: ای رسول خدا این از برای شماست و این یکی به من هدیه داده شده است. پیامبر بر منبر رفت و فرمود: کارگزار را چه میشود، او را به کارگزاری میگماریم، به نزد ما میآید و میگوید، این از برای شماست و این یکی به من هدیه داده شده، چرا در خانه پدر و مادرش ننشست تا ببیند آیا باز برای او هدیه میآورند یا نه؟ سوگند به آنکه جان من در دست قدرت اوست. کسی از شما به چیزی از آن خیانت نمیورزد؛ مگر آن که آن را در روز قیامت برگردن خویش حمل کند…١
گفتم: اصول رفتارى یک کارگزار چیست؟امیر گفت:نامه پیامبر به معاذ بن جبل -وقتى او را به ماموریتى در یمن مى فرستادند،پاسخ شماست:”ای معاذ! تو را به پرهیزکاری نسبت به خدا، راستگویی، وفاداری بر پیمان و دوری از خیانت، نرمی در گفتار، سلام کردن، حفظ حقوق همسایگان، ادای امانت، رعایت حال یتیمان، نیکو انجام دادن کارها، کوتاهی آرزوها، علاقه به آخرت و بیم داشتن از حساب روز بازپسین و ملازمت با ایمان، آگاهی از مفاهیم قرآن، فرو برون خشم و تواضع کردن، توصیه میکنم.”ای معاذ! بپرهیز از اینکه به مسلمانی دشمنام دهی، از گناهکاری پیروی کنی یا نسبت به رهبر عادلی نافرمانی نمائى یا راستگو را دروغگو شمارى و دروغگو را تصدیق نمایی. پروردگارت را در هر کوه و دشت یاد کن و برای هر گناهی که میکنی توبهای پنهانی برای گناه پنهان و توبه ای آشکار برای گناه آشکار آماده کن”…٢
گفتم:معیار گزینش کارگزاران چیست؟ گفت:امیر مومنان(ع)براى گزینش هریک از آنها معیارها را براى مالک اشتر معین فرمود مثلاً در مورد نظامیان فرمود: کسی را برگزین که خیرخواهی او برای خدا و پیامبر و امام تو بیشتر، و دامن او پاک تر و شکیبایی او برتر باشد؛ از کسانی که دیر به خشم آید؛ عذرپذیرتر باشد و بر ناتوان رحمت آورد و با قدرتمندان با قدرت برخورد کند، درشتی او را به تجاوز نکشاند، و ناتوانی او را از حرکت باز ندارد٣… و در مورد قاضیان فرمود: از میان مردم، برترین افراد نزد خود را برای قضاوت انتخاب کن؛ کسانی که مراجعه فراوان، آن ها را به ستوه نیاورد، و برخورد مخالفان با یکدیگر آنان را خشمناک نسازد، در اشتباهاتشان پافشاری نکنند،و برایشان بازگشت به حق پس از آگاهى دشوار نباشد؛ریشه طمع را از دل برکنند و در شناخت مطالب به تحقیق اندک رضایت ندهند؛ در شبهات از همه با احتیاط تر عمل کنند و در یافتن دلیل اصرارشان از همه بیشتر باشد واز مراجعه پیاپی شاکیان خسته نشوند و در کشف امور از همه شکیباتر، و پس از آشکار شدن حقیقت، در فصل خصومت ازهمه برنده تر باشند; کسانی که ستایش فراوان آنان را فریب ندهد، و چرب زبانی آنان را منحرف نسازد۴…
گفتم:چه آسیب ها و آفت هایی کارگزاران را تهدید مى کند؟ گفت: نخست روحیه غرور و تکبر و استبدادگرى است؛چون اختیاراتى به او داده شده و کار مردم منوط به امضا و اجازه اوست،تکبر کند و به مردم زور بگوید و کارشان را راه نیاندازد و به بهانه هاى متعدد از جمله وقت نماز و جلسه و تلفن هاى خصوصى آنها را پشت در اتاق خود منتظر گزارد و بستگان بى کفایت خود را گرد خویش جمع کند و به آنها مقام دهد و آقازاده بازى راه اندازد و از مقام خویش براى پرکردن جیب سوء استفاده نماید و …چنین کسانى شایسته کارگزارى و کارمندى نیستند.باید مسئولان به دقت امور کارکنان را زیر نظارت آشکار و نهان داشته باشند و وقتى متوجه بى کفایتى کارمند شدند فوراً اقدام نمایند.ابوالاسود دوئلی، نزد امام على(ع) آمد و گفت: «چرا مرا از قضاوت عزل کردی، در حالی که نه خیانت کرده ام و نه مرتکب جنایتی شده ام؟! امام فرمود: به من گزارش دادند چون طرفین دعوی به محکمه می آیند، تو بلندتر از ایشان سخن می گویی و درشتی در گفتار داری!۵…
———————
١.التمهید ،ابن عبدالبر، ج۲، ص۷؛ تفسیر البغوى،ج١،ص٣۶٧.
٢.نامه ها و پیمان های سیاسی حضرت محمد(ص)؛القرشی، النظام السیاسی فی الاسلام
٣ و۴.نهج البلاغه،نامه۵٣.
۵.مستدرک الوسائل،ج١٧.
