شاعران

 

 

رسالت شاعران را این گونه شرح دادم: از هنرهای زیبای کلامی و از پدیده های مهم ادبی در تاریخ بشر، شعر است. شعر، کلامى هنرى و آهنگین برگرفته از پردازش خیال همراه با وزن است و از جمله سرمایه هاى انسانى است که در همه فرهنگ ها و زبان ها وجود داشته و دارد و مثل همه سرمایه هاى انسانى، مى تواند کاربرد مثبت یا منفى داشته باشد. گاه یک شعر اخلاقى و سازنده و هدفدار مى تواند در اعماق جان انسان ها نفوذ کند و بیشتر از چندین کتاب، اثر بگذارد و حتى موجب حماسه در یک ملت بشود؛گاهى هم اشعارى موجب غفلت و یأس و خمودگى و لغزش و وسیله اى براى تخریب بنیان هاى اعتقادى و اخلاقى جامعه و تشویق به فساد بوده و به پوچی و بیهودگی و خیال‌ پروری سوق دهد، و یا به شکل سرگرمی بی‌محتوا و بی‌ارزش درآید و انسان ها را از یاد خدا غافل نماید.قرآن کریم این نوع شعر و شاعرى را نکوهش کرده و مى فرماید:”شاعران را گمراهان پیروی می کنند. آیا ندیدی آنـان، در هـر وادی سرگردانند و چیزهایی می گویند که انجام نمی دهند؟ مگر آنان کـه ایمـان آورده، کارهای شایسته انجام دادند و خداوند را فراوان یاد نمودند…”١ 

هومن گفت:یعنى منابع دینى،شعر را طرد نموده اند؟گفتم:شعر نکوهیده را طرد کرده اند، اما شعر حکمت امیز و سازنده که در مسیر تثبیت ارزش هاى الاهى باشد را تشویق نموده و ستوده اند.پیامبر اسلام(ص)فرمود: “بعضی از اشعار، حکمت است ” و “گاهی شعر غوغا می‌کند، و برندگی شمشیر، و نفوذ تیر را دارد”٢و در مورد اشعارى که در دفاع و مرزبانى از دین است، فرمود:”به آن کسی که جان محمد(ص) در دست قدرت اوست، با این اشعارگویی تیرها به‌سوی آنها (دشمنان) پرتاب می‌کنید”٣؛ و در مورد یکی از شاعرانی که مدافع اسلام بود، فرمود: “دشمنان را هجو کن که جبرئیل با تو است”؛ و در جای دیگر: “تا زمانی که از ما و اهل‌بیت(ع)با شعرت حمایت کنی مورد تأیید الهی می‌باشی”۴. امام صادق(ع) نیز درباره پاداش شاعران حامی ولایت فرمودند:”هر‌کس درباره ما (اهل‌بیت) شعری بگوید، خدا خانه‌ای در بهشت برای او بنا کند”۵؛ و در جای دیگر: “شاعری درباره ما شعر نگفت؛ جز با تأیید روح‌القدس”۶؛و به عنوان سفارش به شیعیان فرمود:”به فرزندان خود اشعار در باره ما را بیاموزید، که این کار در راستاى دین خداست”٧… 

هومن گفت:و اما رسالت شاعران را چگونه باید تعریف نمود؟ گفتم: شعر،یک رسانه اثرگذار است؛شعر قوى و پُرمایه، بر زبان مردم جارى مى شود و با آن مأنوس مى شوند و در رفتارشان اثر مى گزارد.شأن شاعران،تعلیم و تربیت و شورآفرینى با هنر و مهارت شاعرى است.نباید شعر را براى اهداف دون و موضوعات بى ارزش چون مدح شاهان و امور دنیوى،به کاربرد.به قول ناصر خسرو : من آنم که در پاى خوکان نریزم/ مرین قیمتى دُرّ لفظ دَرى را/کسى را کند سجده دانا که یزدان/گزیدستش از خلق مر رهبرى را/کسى را، که بسترد آثار عدلش/ز روى زمین صورت جائرى را/امام زمانه که هرگز نراندست/بر شیعتش سامرى ساحرى را/ببین گرتْ باید که بینى به ظاهر/ازو صورت و سیرت حیدرى را٨.رسالت شاعران آن است که نگاه مردم را به قله هاى هدایت و پاکى یعنى آئین الاهى و پیشوایان آسمانى، خیره سازند تا به سعادت دو جهان که خدا برایشان تنظیم و مهیا نموده، نائل آیند…
 
هومن گفت:از سابقه تاریخى رسالت کاروان شاعران بگو! گفتم:در این مقام نگنجد! مختصر بگویم از همان زمان پیامبر(ص)بعضى از اینان در راه اعلاى آئین ،اشعار ماندگارى سروده اند چون حسان بن ثابت که غدیریه اش را فى البداهه در واقعه غدیر خم در شأن امیرمومنان(ع)سرود و پیامبر او و شعرش را ستود تا فرزدق که شجاعانه قصیده مشهورش را در شأن سیدالساجدین در حضور هشام خلیفه جائر سرود تا کمیت اسدى ها و سید حمیرى ها و دعبل خزاعى ها و…که چنان این کاروان شجاعان و مبلغان افتخار آفریده اند و به شاعرى جلالت بخشیده اند و رسالت خویش انجام داده اند که مورد مدح آل الله واقع شده اند،بطوری که وقتى دعبل تائیه جاودانى اش را در محضر امام هشتم(ع) مى خواند و به بیتى در مورد امام عصر(ع) رسید به او فرمودند: روح القدس از زبان تو سخن گفت٩…امروز هم رسالت شاعران،ادامه همان راه است و توجه دادن مردم به آن ذوات نورانى به ویژه ساحت قدسى مهدوى:باز آى اى چو بوى گل از دیده ها نهان/کز رنج انتظار تو پشت فلک خمید…

———————–

١.سوره شعرا،آیات٢٢۴-٢٢٧.

٢.الغدیر، ج ۲، ص ۹؛ المیزان، ج ۱۵، ص ۳۶۸.   

٣ و ۴.تفسیر نمونه،ج ١۵،ص٣٨٣؛المیزان،ج١۵،ص٣۶٨.

۵.الغدیر،ج٢،ص٣.

۶.عیون اخبار الرضا، تفسیر نمونه،ج١۵،ص٣٨۵.

٧.نورالثقلین،ج٢،ص٧١.

٨.دیوان ناصرخسرو،قصیده۶.

٩.بحارالانوار،ج۴٩،ص٢٣٧.

 

 

دین پژوه و پژوهشگر فلسفه