زهرا مقاله خمس در پایگاه خبرى را اینگونه آغاز نمود: هر دینى براى ترویج و بقاى تشکیلات خود نیازمند به امور مالی و بودجه است ؛اسلام نیز برای این منظور بودجه هائی مقرر کرده که یکى از آنها خمس است.خمس به معنای یک پنجم است و منظور از آن پرداخت یک پنجم از درآمد و غنائم هر مسلمان از هفت مورد خاص به عنوان حق واجب الاهى به امام یا نماینده امام است(شامل غنائم جنگى،معدن، گنج، مال حلال مخلوط به حرام،زمینى که کافر ذمى از مسلمان بخرد، جواهرى که با غواصى در دریا بدست آید،منفعت کسب)که به دوقسمت تقسیم مى شود:یک قسمت که متعلق به امام است و سهم امام نامیده و قسمت دیگر که حق سادات مستمند است، سهم سادات نامیده می شود. امام هشتم(ع) فرمود:” باید خمس را بدهید تا ما به وسیله آن دین را ترویج و تقویت کرده و حیثیت خویش را در مقابل دشمنان حفظ کنیم و مستمندان را یاری نمائیم(اِنَّ الخُمْسَ عَونَنا عَلی دِیننا وَ عَلی عِیالِنا وَ علی مَوالینا١)زیرا سهم سادات موجب رفع نیازمندی های سادات فقیر، یتیم، درمانده می گردد چون گرفتن زکات بر آنها حرام است و سهم امام آن به امام و رهبران دینی این امکان می دهد که دین را ترویج کرده و تشکیلات آن را اداره نمایند…
وجوب خمس در این آیه شریفه تشریع شده است:”بدانید که آنچه به شما غنیمت و فایده رسد (کم یا زیاد) خمس (یک پنجم) آن مخصوص خدا و رسول و خویشان او و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان است اگر یتیمان به خدا و آنچه بر بنده خود نازل کرده ایم دارید.(وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبى وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا٢).غنیمت در این آیه اگرچه در وهله اول غنیمت جنگى را در بر مى گیرد ولی با توجه به گفتار اهل لغت که غنیمت را مطلق سود گرفته اند و بر حسب روایات فراوانی که از پیغمبر اکرم و ائمه ـ علیهم السّلام ـ رسیده آیه خمس شامل فوائد و سودهای دیگر نیز می گردد چنانکه پیامبر فرمود:خمس از هر چه انسان مالک شود اخراج می گردد(وَ اخراجُ الخُمسِ مِنْ کلِّ مایَملِکُهُ اَحَدٌ مِنَ النّاس٣) و شخصی از امام کاظم(ع)پرسید از چه چیز خمس باید داده شود؟ فرمود«فی کُلِّ ما اَفادَ النّاسُ مِنْ قَلیلٍ اَوْ کَثیرٍ۴)یعنی در هر چیزی که مردم فائده برند کم باشد یا زیاد (باید خمس آن داده شود)…
سیره پیامبر و ائمه معصومین نیز دریافت خمس فقط از غنائم جنگى نبوده است.پیامبرص) به دادن خمسامر می نمود از جمله آن حضرت به طایفه بنی قیس نوشت:”اگر شما نماز را به پا دارید و زکات و خمس بدهید در امانید۵”؛ و آن حضرت چنانکه افرادی را برای جمع آوری زکات می فرستاد، برای گرفتن خمس نیز مأمورینی را اعزام می فرمود چنانکه علی (ع)را به یمن اعزام داشت و دستور داد خمس را از آنها بگیرد۶. و مردی از بنی اسد را نیز مأمور گرفتن خمس نمود٧. لذا جای تردید باقی نمی ماند که مقصود از غنیمت در آیه خمس،موارد دیگری از سود علاوه بر غنائم جنگی را نیز شامل مى شود؛ و نکته قابل توجهی که آیه مزبور به آن اشاره کرده است اهمیّت خمس می باشد که می فرماید: «باید خمسسودی که می برید بدهید اگر به خدا و آنچه بر بنده خود نازل کرده ایم ایمان دارید» و می رساند که اگر بر کسی خمس واجب شده و از دادن آن خودداری می کند به خدا و آنچه بر پیامبر نازل شده ایمان و اعتقاد ندارد…
روایات در مورد اینکه نباید در دادن خمس کوتاهى کرده یا در مال امام تصرف نمود زیاد است از جمله امام عصر(ع) در توقیعى نوشتند:” … کسی که مالی از (خمس) مالهای ما در دست او است و آن را برای خود حلال دانسته و بدون دستور ما مانند مال خود در آن تصرف می کند ملعون بوده و ما دشمن او هستیم چنانکه پیامبر فرمود هر کس چیزی از حق اهل بیت مرا حلال شمرد، به زبان من و به زبان هر پیغمبر مستجاب الدعوه ملعون خواهد بود. پس هر کس به ما ستم کند از جمله ستمگران به ما خواهد بود ولعنت خداوند بر او است که خداوند می فرماید لعنت خدا بر ستمگران٨.در روزگاران غیبت،مصرف سهم مبارک امام زیر نظر فقیهان متقى،صرف ترویج مذهب حقه و مرزبانى از دین شده و مروجان مذهب اهل البیت علیهم السلام از طریق آن ،مشعل تعلیم و تربیت معارف دینى را فروزان نگهداشته و در حوزات شیعى،فقه آل الله را پاسدارى مى نموده اند و این منبع مالى،بهترین وسیله توسعه مذهب بوده و پرداخت آن به این اهداف کمک شایانى خواهد نمود…
______________________
١.وسائل، ج۶باب٣ص٣٧۵ح٢
٢.سوره انفال، آیه ۴١
٣.جامع الاحادیث، ج٨ص۵۴۶
۴.وسائل، ج ۶باب٣۵٠ح۶
۵.اسدالغابه، ج ١، ص ٣٢٨.
۶. بحارالانوار، ج ٢١، ص ٣۶٠.
٧. تفسیر عیاشی، ج٢ص٩٣
٨.وسائل، ج۶ص٣٧۶ح۶
