امیر: آیا در قیامت،حسابرسى انجام مى شود؟این حسابرسى به چه منظور است؟ مسعود: ” یوم الحساب”، یکى از نام هاى قیامت است؛یعنی روز حساب و بازخواست الهی که به حساب یکان یکان انسانها رسیدگى مى شود: خداوند می فرماید:”آنانکه از راه خدا منحرف شوند بدان سبب که روز حساب را از یاد برده اند، به عذابی شدید گرفتار می شوند”(إِنَّ الَّذِینَ یَضِلُّونَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِیدٌ بِمَا نَسُوا یَوْمَ الْحِسَابِ١).موسی هم به فرعونیان می گوید که “من به پرودگار خود و شما پناه می برم از هر متکبری که به روز حساب ایمان نمی آورد(وَ قالَ مُوسى إِنِّی عُذْتُ بِرَبِّی وَ رَبِّکُمْ مِنْ کُلِّ مُتَکَبِّرٍ لا یُؤْمِنُ بِیَوْمِ الْحِسابِ٢).حسابرسی خداوند دو ویژگى دارد:نخست آنکه عادلانه رسیدگى مى شود و ستمى بر کسی نمى رود و دوم آنکه خداوند خیلى سریع تکلیف حسابها را مشخص نموده و خلاصه سریع الحساب است:در آن روز هر کس مانند عملش جزا داده میشود و به کسی ستم نمیشود و خداوند سریع الحساب است(الْیَوْمَ تُجْزَی کلُّ نَفْسٍ بِمَا کسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْیَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِیعُ الْحِسَابِ٣)…
امیر:حسابرسى ها در دنیا معمولاً خیلى زمانبر است؛حسابرسى چندین میلیارد انسان که هرکدام ده ها سال اعمالى انجام داده اند،آن هم رسیدگى دقیق و جزء محور،چگونه با سرعت انجام مى شود؟! مسعود: تعبیر “سریع الحساب” در آیات متعددی از قرآن وارد شده است؛ سرعت حسابرسی خداوند در روز قیامت به اندازه ای است که در حدیث آمده است:«خداوند حساب همه بندگان را در یک چشم بر هم زدن می رسد۴».اتفاقاً تاکید بر سرعت در حساب،رفع توهم عده اى است که با تشبیه رسیدگى هاى دنیوى که گاهى حسابرسى یک پرونده در دادگاه چندین سال طول مى کشد ،مى خواهند در حسابرسى قیامت،تردید نمایند؛لذا خداوند در چندین آیه این سرعت در حسابرسى را مطرح مى فرماید تا نشان دهد حسابرسى در آخرت،از جنس حسابرسى هاى دنیوى نیست:«اینان از آنچه کسب کردهاند بهره مىبرند و خدا با سرعت به حساب مىرسد۵»؛«هر کس به آیات خدا کفر بورزد خدا به حسابها با سرعت رسیدگى مىکند۶»؛«اینان نزد پروردگارشان پاداش نیک دارند همانا که خدا سریع الحساب است٧»؛«پرهیزکار باشید همانا که خدا سریع الحساب است٨»؛«سپس به سوى خدا، مولاى حقیقى خویش باز گردانیده شوند، بدانید که حکم از خداست و او سریع ترین حسابگران است٩»…
امیر: آیا قبل از حسابرسى ،همه اتمام حجت ها از طرف خدا انجام گرفته است؟ مسعود: بله ،توسط پیامبران و پیشوایان الاهى ،ابلاغ و اتمام حجت انجام شده است:خداوند می فرماید:اى پیامبر، بر تو هست که ابلاغ کنی و حساب و محاسبه بر عهده ماست١٠؛به عبارت دیگر ابلاغ رسالت وظیف پیامبر و محاسبه،کار خداست. امیر: آیا مهم ترین سرفصل های محاسبه مشخص شده است؟ مسعود:پیامبر اکرم(ص)فرمودند: “انسان، در روز قیامت، قدم از قدم برنمى دارد، مگر آن که از چهار چیز پرسیده مىشود: اول از عمرش که چگونه گذرانده است،دوم از جوانى اش که چگونه و در چه مسیرى سپرى کرده است، سوم از ثروتش که از کجا به دست آورده و چگونه خرج کرده است و چهارم از ولایت و دوستى ما اهل بیت(که آیا بر این ولایت استوار بوده است یا نه)١١”.و طبیعتاً انسان باید در این چهار موضوع مهم و چهار نعمت بزرگ الاهى توضیح دهد که با آنها چگونه عمل کرده و به وظاىفش در مورد آنها عمل کرده است یا خیر…؟
امیر:این ها را همه قبول داریم اما با غفلت و فراموشى چه کنیم؟! مسعود:اتفاقاً خداوند به این آفت اشاره فرموده است:در سوره انبیاست که خداوند می فرماید:”برای مردم وقت حسابشان نزدیک شده است اما آنها در غفلت اند، (و از آماده شدن برای آن روز) اعراض کرده اند(اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فی غَفْلَهٍ مُعْرِضُون١٢) ؛ برای مثال از اداى دیون خود به مردم غفلت کرده و قرض خود را نپرداخته است.در این حالت،در روز حساب ،از حسنات او بر داشته شده و به صاحب قرض مى دهند و اگر حسناتى نداشته باشد،از سیئات صاحب قرض برداشته در نامه اعمال او قرار مى دهند.لذا شایسته است در همین دنیا،به امور خود رسیدگى نموده و دیون خود را پرداخت کنیم و رضایت افراد را بدست آوریم و با حلالیت خواهى از کسانى که مظلمه اى از آنها بر دوش ماست،حسابرسى آخرت خود را آسان نمائیم.پس محاسبه قیامت را بسیار جدی بگیریم و در تمام برنامه های روزانه به یاد حسابرسی اعمالمان باشیم.وقتی انسان به حسابرسی مى اندیشد بیشتر اعمال نیک انجام می دهد و از اعمال بد،پرهیز بیشترى دارد…
————–
١.سوره صاد،آیه ٢۶
٢.سوره غافر،آیه ٢٧
٣.همان،آیه ١٧
۴.مجمع البیان،ذیل آیه ٢٠٢سوره بقره
۵.سوره بقره،آیه ٢٠٢
۶.سوره آل عمران آیه ١٩
٧.همان،آیه ١٩٩
٨.سوره مائده،آیه ۴
٩.سوره انعام،آیه ۶٢
١٠.سوره رعد،آیه۴٠
١١.خصال جلد١ص٢۵٣
١٢.سوره انبیاء،آیه ١
