توسّل و تمسّک

 
 
 
 
 
مى خواهیم خود را به شخصیت عالیمقامى نزدیک کنیم، براى معرفى خود یا ارائه درخواست خود به او،بطور طبیعى از طریق کسانى که نزد او عزیز هستند اقدام مى کنیم و آنها را وسیله تقرب خود به آن بزرگ قرار مى دهیم.نام این کار “توسل” است.خداوند،در قرآن این روش را تایید نموده و به مومنان سفارش مى نماید براى تقرب به خود،در جستجوى وسیله اى باشند:”ای کسانی که ایمان آورده‌اید! تقوىٰ پیشه کنید و وسیله‌ای برای تقرب به خدا بجویید و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید”(یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّــهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَهَ وَجَاهِدُواْ فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون).توسل، از آموزه‌های اعتقادی ماست که به معنای واسطه قرار دادن صالحان و مقرّبان نزد خداوند، برای تقرب به او و برآورده شدن حاجت‌ هاست. وسیله به معنای هر چیزی است که انسان را به خدا نزدیک می کند همچون ایمان،عمل صالح ،نماز ، روزه ،جهاد و… یکی از مصادیق “وسیله” را هم توسل به اولیای الهی می دانیم. همانگونه که عمل صالح وسیله رسیدن به خداست توسل به اولیای او نیز می تواند وسیله رسیدن به خدا باشد…
 
گفتم:روایات چه مى گویند؟ تأملى کرد و گفت:روایات بسیارى در متون روائى مؤیّد این معناست.حتى در قرآن به گنهکاران توصیه شده که نزد پیامبر (ص) بروند و از او بخواهند برایشان استغفار نماید تا خداوند آنان را بیامرزد. وقتی برادران یوسف از کرده خود پشیمان شدند به جای اینکه مستقیم از خداوند درخواست عفو کنند، یعقوب را واسطه قرار دادند و از او خواستند برای‌شان نزد خدا طلب بخشش کند. در آیه‌ای دیگر، از بندگان خواسته شده است که به ریسمان الهی چنگ زنند و گرد هم آیند:( وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّــهِ جَمِیعاً وَلاتَفَرَّقُوا)که بنا بر روایات شیعه، مقصود از ریسمان الهی، اهل بیت پیامبرعلیهم السلام است.در روایتی از حضرت زهرا(س) آمده است:تمام آنچه در آسمان و زمین است، برای تقرب به خداوند در پی وسیله است و ما وسیله و واسطه خداوند در میان خلق اوییم.امام صادق(ع) فرمودند: ما (اهل بیت) همان ریسمان الهی هستیم که خداوند فرموده به آن چنگ زنید.اهل سنت نیز نمونه هاى توسل را در متون روائى خود دارند چون روایت مرد نابینایی که با توسل به پیامبر بینایی خود را بازیافت و یا حدیثی از عائشه که از پیامبر نقل کرده که على(ع)نزدیک‌ ترین وسیله به خداوند است…
 
-: تمسّک به چه معناست؟ -: این واژه نیز به معناى آویختن و چنگ زدن و پناهنده شدن و چسبیدن است و قرآنى است(به ریسمان محکم ،چنگ زند “استمسک بالعروه الوثقى”)،در روایت مشهور ثقلین،نیز پیامبر اکرم(ص)مردم را پس از خود به دو گوهر گرانبها (قرآن و اهلبیت خویش)مى سپارد که اگر به آن دو متمسک شوند و پیوند یابند،هرگز گمراه و گمگشته نمى شوند(ما إن تمسّکتم بهما لن تضلوا بعدى).تمسّک در راستاى توسّل بلکه بالاتر از آن است: آویختن و چسبیدن و پیوند گرفتن و ملازم شدن.یعنى هرگز جدا نشدن از آنها و دائماً همراهى و پیوند و خواستن.این توسل و تمسّک به پیامبر و امامان در بیشتر دعاها و زیارات آمده است.یکى از معروف ترین آنها دعاى توسّل است که به یکایک آل الله عرض مى شود:ما به وسیله شما به خدا روی آورده و از او شفاعت و به او توسل می‌جوئیم و تو را پیشاپیش حاجت های خود قرار می‌دهیم؛ ای کسی که نزد خدا آبرومندی، برای ما نزد خداوند شفاعت کن!( اِنا تَوَجَّهنا وَاستَشفَعنا وَ تَوَسَّلنا بِکَ اِلی اللَّــهِ وَ قَدَّمناکَ بَینَ یدَی حاجاتِنا یا وَجیهاً عِندَاللَّــهِ اِشفَع لَنا عِندَاللَّــه‌)…

-: براى امروز در این راستا،چه توصیه ویژه اى است؟-: امروز و در روزگاران غیبت، علاوه بر همه توسل ها و تمسک ها به آل الله،وظیفه ویژه اى داریم و آن توسل و تمسّک خاص به مولاى زمان حضرت صاحب الزمان (عج)است که امر هدایت و امامت و مولویت بر عهده آن بزرگوار است و اوست پناهگاه و ریسمان محکم و عروه الوثقى و فریادرس و دستگیر و سفینه نجات.امروز کسی در روى زمین،مقرب تر از او به خداى متعال نیست؛کسی عابدتر، با تقوى تر، زاهدتر و صالح تر و محبوب تر از او نزد خداوند سراغ نداریم؛به او متوسل و متمسک نشویم و او را در بارگاه الاهى وسیله نسازیم، چه کنیم؟ مگر کس دیگرى را داریم؟او هم پدر است؛هم امام است؛هم دانا به حاجات ماست؛مهربان است؛کریم است؛رحمه للعالمین است؛دستگیر و غوث و راهنماى راه است؛ صبح و شام،هر روز و هفته و ماه و سال،باید از او جدا نشویم و همه امور خود را به او واگذاریم و به او خدمت کنیم و در پناه و ذیل پرچم او باشیم که اگر چنین کنیم او بهترین کفایت کننده است و خوف و هراسى بر ما نیست…

 

 

 

دین پژوه و پژوهشگر فلسفه