رعایت حکمت

 
 
 
 
 
بر اساس کلام وحى،سه راهکار اصلى هدایت:رعایت حکمت، موعظه نیکو و جدال أَحسن است .این همان شیوه دعوتى است که خداوند پیامبرش را به آن دستور فرموده است تا بدان طریق، دگراندیشان را به راه دین فرابخواند:”اى پیامبر! مردم را با حکمت و پند نیکو، به راه پروردگارت فراخوان و (با مخالفان) به شیوه‌اى که نیکوتر است جدال و گفتگو کن، همانا پروردگارت به کسى که از راه او منحرف شده آگاه‌تر است و (همچنین) او هدایت یافتگان را بهتر مى‌شناسد(أُدْع ُإِلى‌ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ).بنابراین در مورد این سه وظیفه اصلى داعیان و مبلغان در کار دعوت و تبلیغ باید تأمل بیشترى شود.در این یادداشت از اولین وظیفه یعنى حکمت،سخن خواهد رفت…

 

حکمت چیست؟ در تعریف حکمت بسیار سخن گفته اند:حکمت به معنای علمِ با ارزش و نافعی که به عمل بینجامد؛ و نیز دستیابی به حقیقت در گفتار و کردار؛ علم دین؛ نبوت؛ شناخت خدا؛ فهم؛ خشیت و پروای الاهى،قرآن و فقه و سنت و آنچه خدا به پیامبران و امت‌ آنهاعطا کرده است.براساس آیات قرآن، از حکمت اینگونه یاد شده است: پیامبران برانگیخته شده‌اند تا به مردم کتاب و حکمت بیاموزند.؛خدا به همه پیامبران حکمت عطا کرده است؛ به حضرت داوود مُلک و حکمت و فصل‌الخطاب داده و به آل‌ابراهیم نیز کتاب و حکمت و مُلک عظیم بخشیده است؛ به عیسی‌بن مریم کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموخت …و نیز:خدا به هرکس بخواهد، حکمت عطا می‌کند و به کسی که حکمت عطا کند، خیر فراوانی داده شده است.براساس مجموع آیات، حکمت به پیامبران عطا شده و به مردم تعلیم داده می‌شود و از پیامبر خواسته شده است با حکمت و اندرز نیکو مردم را به راه پروردگار دعوت کند و با آنان به شیوه‌ای نیکو مجادله نماید.در یکی از آیات قران عبارت “حکمت بالغه” آمده که به معنى نهایت و غایت حکمت است و مراد از آن حکمتی است تمام و کمال، که به خودی خود و از حیث آثار، نقصانی ندارد و آن خود قرآن است.

 

در احادیث مقصود از حکمت، اطاعت خدا، شناخت امام، تفقّه در دین و اجتناب از کبائر دانسته شده است. علامه مجلسى از بررسی احادیث چنین نتیجه گرفته که مراد از حکمت، علوم حقیقی سودمند و عمل به آن علوم است و نیز علومی که بنده پس از عمل به دانسته‌های خود از درگاه خدا دریافت می‌کند. درباره فضیلتِ حکمت، در روایات، سخن بسیار رفته است. حکمت، گمشده مؤمن به‌شمار آمده است که هر جا آن را بیابد، هرجا که باشد، هرچند از منافق و مشرک، باید آن را دریابد.همچنین در حدیثی نبوی آمده است که هر کس چهل صبح برای خدا اخلاص ورزد سرچشمه‌های حکمت از قلب او بر زبانش جاری می‌گردد و نیز :حکمت در همه انسان‌ها به ودیعت نهاده شده است و سرشت هیچ انسانی تهی از حکمت نیست.همچنین در روایت آمده است که پیامبر، خانه حکمت و امیر مومنان و ائمه(ع) کلیدهای آن دانسته شده‌اند…

 

طبق این تعاریف ،دعوت و تبلیغ حکیمانه، دعوتى است بر اساس علم و عقل و برهان و آموزه های انبیاء و قرآن و پیامبر اکرم و ائمه علیهم السلام به نوعى که برای مخاطب ،اقناع به دنبال داشته و سبب پذیرش او گردد.این نشان مى دهد که داعیان و مبلغان باید سطح اطلاعات خود را دائماً افزون کنند تا آنچه مى گویند منطبق بر علم و عقل بوده و ریشه در معارف دینى داشته باشد. سخنور و پژوهشگر و نویسنده دینى،باید سوالات و شبهات دینى عصر خود را بشناسد و پاسخ حکیمانه برای آنها آماده نماید.امروز با وجود شبکه های سریع اطلاع رسانى،افراد در معرض سنگین ترین هجمه هاى دین ستیزان هستند،باید برای مقابله با آنها از نظر علمى و حِکمى ،کاملاً خود را تجهیز کنیم بویژه برای خاموش کردن مشعل امید و انتظار مهدوی در مردم بسیار تلاش مى کنند تا باور مهدوی را خاموش سازند.دفاع عالمانه و تبلیغ حکیمانه مرزبانان ، باید نقشه های آنها را نقش بر آب کند…

 

 

دین پژوه و پژوهشگر فلسفه