با تلاش به جایگاه خوبى در ایمان و میان مومنان مى رسید و مأموریتى به شما واگذار مى شود و مورد احترام هستید؛اما با یک خطا یا تمرد، یکباره از آن جایگاه تنزل نموده و فرد دیگرى را جایگزین شما مى کنند.از این تنازل و سقوط خطرناک با کلمه استبدال در قرآن یاد شده و در چند مورد خداوند فرموده است که ما در مورد بعضى افراد کار استبدال را انجام داده کسانى دیگر را جایگزین آنها مى کنیم.یعنى ماموریت و پست آنها را از ایشان مى گیریم و به فرد لایق بعدى مى سپاریم:
نخست کسانى که بخل دارند و انفاق نمى کنند که اگر از دستور انفاق سرپیچند ما افراد دیگری که این ویژگى را ندارند به جای آنها مى نشانیم(وَإِن تَتَوَلَّوْا یَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ ثُمَّ لَا یَکُونُوا أَمْثَالَکُم )…
دوم از موارد استبدال گروهى از شمایند که از روی غرور و جهل،سنگر دین را ترک کنند و مرتد شوند. در مورد آنها نیز بر قاعده استبدال نیروهای وفادار جایگزین کنیم که دوستى دو طرفه با خدا دارند و موجب عزت مومنان و ذلت کافرانند (یا ایهاالَّذِینَ آَمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّهٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَى الْکَافِرِینَ) …
وسوم از موارد استبدال، گریزندگان از عرصه جهاد هستند که پندارند با نیامدن آنها زیانى به دین خدا وارد مى آید. نه! هرگز ضررى به خدا نمى زنند و ما افراد دیگرى را جایگزین آنها مى نمائیم(إِلَّا تَنْفِرُوا یُعَذِّبْکُمْ عَذَابًا أَلِیمًا وَیَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَیْئًا ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ)…
با زحمت و تلاش به قله ای صعود مى کنید و پرچم خود را به نشانه فتح ،برفراز آن به اهتزاز در مى آورید.خدا نکند شرایطی پیش آید که ناخواسته از بلندای کوه،سقوطی اتفاق افتد و کوهنوردی به دره و سنگلاخ سقوط کند.یک غفلت و اشتباه،گاهى موجب سقوط مى شود.در صعود به قله ایمان نیز گاهى یک اشتباه و غفلت یا گناهى مى تواند موجب سقوط ما شود.استبدال از آن موارد سقوط است که هماره باید مواظب باشیم جایگاهمان را از دست ندهیم…
در دعای مشهورى که از امام رضا سلام الله علیه برای عصر غیبت صادر شده و منتظران حضرتش به خواندن آن مداومت دارند و با “اللهم ادفع” شروع مى شود، به استبدال و جایگزینى منتظران در روزگار غیبت اشاره شده و از خدا خواسته مى شود که ما را مشمول استبدال قرار ندهد و همچنان در جایگاه ایمان و انتظار و مرزبانى حفظ فرماید.این هشدار بزرگى برای همه ماست که کاری از روی غرور یا غفلت و جهل مرتکب نشویم که سقوط کنیم و جای خود را از دست بدهیم و خداوند به جای ما افراد قرص و مقاوم و وفادار را جایگزین نماید.نه خدایا چنین مباد و جایگاه عالى انتظار و مرزبانى را از هرگز از ما مگیر و ما را مشمول استبدال مگردان که این برای تو آسان است اما برای ما بسیار سنگین خواهد بود.پس این دعا را هماره بخوانیم و بویژه روی این فراز آن تأکید داشته باشیم:(واجلعنا ممن تنتصر به لدینک وتعز به نصر ولیک ولا تستبدل بنا غیرنا فإن استبدالک بنا غیرنا یسیر وهو علینا کثیر…)
