خواب و استراحت یکی از بخش های اصلی و اجتناب نا پذیر زندگی هر موجود زنده و یکی از آیات و نشانه های قدرت الاهی است١.اگرچه کلید خواب موجودات در دست خدای متعال است اما می توان در مورد زمان، مقدار، مکان، چگونگی و حالات قبل و بعد از آن ،انتخاب هائی داشت.
در مورد زمان و مقدار خواب در سیره پیامبر اکرم (ص) است که آن حضرت اول شب را برای خواب و استراحت خود برمی گزید تا بدن نشاط کامل را برای برنامه بعد داشته باشد و بعد از مقداری استراحت برمی خاست و بیشتر شب را به عبادت مشغول می شد٢. قرآن کریم این عبادت شبانگاهی را نردبان وصول به “مقام والا و پسندیده و محمود” شمرده است٣. خواب اندک، و پرهیز از پرخوابی جزء تعالیم اسلامی است و در روایات ما آمده که خداوند، فرد پرخواب و بی کار را دوست ندارد۴.سادگی محل خواب،نظافت و طهارت، مسواک و دسترسی به ملزومات تهجد و عبادت شبانگاهی از دیگر نکات در سیره پیامبر رحمت است.۵
اما دعاها و اذکار قبل از خواب : اهل بیت علیهم السلام پیش از خواب، به قرائت فاتحه الکتاب، آیه الکرسی،آیه “شهد الله”۶ و تسبیح 

حضرت زهرا(علیها السلام) مقیّد بودند. ٧ همچنین به هنگام خواب بر پهلوی راست و رو به قبله در حالی که دست راست را زیر گونه راست می نهادند،می خوابیدند.٨
پیامبر اکرم(ص)هنگامی که برای عبادت برمی خاستند با نظر به آسمان ده آیه آخر سوره آل عمران را تلاوت نموده و پس از مسواک و وضو به محل عبادتشان رفته و نماز شفع و وتر را به جای آورده و برای اقامه نماز صبح به سوی مسجد می شتافتند.٩
آن حضرت پس از برخاستن از خواب نیز همچون قبل از خواب، زبان به حمد و سپاس الهی می گشود و خدای را به خاطر بازگرداندن روح به بدن، پس از حالت شبیه به مرگ در خواب، بدین گونه سپاس می گفت:
ـ «الحمد اللّه الذی أحیانی بعد موتی ان ربی لغفور شکور»١٠
ـ «اللهم انی أسألک خیر هذا الیوم و نوره و هُداه و برکته و طهوره و معافاته، اللهم إنی أسألک خیره و خیر ما فیه و أعوذ بک من شرّه و شرّ ما بعده »١١
ـ «الحمد اللّه الذی أحیانا بعد ما أماتنا و الیه النشور»١٢

اما خواب برای منتظران و عاشقان نسبت به دیگران دارای تفاوت هایی است:
شب در فکر اویند و نام او را زمزمه و با او نجوا می کنند ( بی تابم و از غصه ی او خواب ندارم/ صبرم شده پایان و دگر تاب ندارم/ دلتنگم و با هیچ کسم میل سخن نیست/ کس در همه افاق به دل تنگی من نیست)
نمی خوابند و اگر بخوابند خوابشان کوتاه و سبک است(بی تو بی تابی و بی خوابی و نا آرامی / بی تو ناکامی و مهجوری و دل مشغولی)
و امید دارند که او را در خواب ببینند(چشم انتظار ماندم، تا بر شبم بتابی/ ای آنکه در حجابت دریای نور داری/ در خواب دیده بودم، یک شب فروغ رویت/ کی در سرای چشمم، قصد ظهور داری؟)
زبان حال شان این است(ندارم دگر طاقت دوری تو/ مرا می کشد داغ مهجوری تو)
و تأسی می کنند به امام صادق سلام الله علیه که با سوز دل و اشک چشم می فرمود: سَیِّدِی غَیْبَتُکَ نَفَتْ رُقَادِی وَ ضَیَّقَتْ عَلَیَّ مِهَادِی وَ أَسَرَتْ مِنِّی رَاحَهَ فُؤَادِی ١٣…:سرورم – حضرت مهدی علیه‏ السلام – غیبت تو خواب از چشمم ربوده و خوابگاه را بر من تنگ نموده و راحتی قلب را از من گرفته است…(هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم/ نبود بر سر آتش میسرم که نجوشم/ به هوش بودم از اول که دل به کس نسپارم/ شمایل تو بدیدم نه صبر ماند و نه هوشم/ مگر تو روی نپوشی و فتنه بازنشانی/ که من قرار ندارم که دیده از تو بپوشم)
و در نیایش های شبانه او را از خدا طلب کنند و برای ظهورش دعا و انابه نمایند و چون از خواب برخیزند نخست بر او سلام کنند وبا نشاط و آمادگی کامل ، خود را برای یاری اش مهیا سازند و گویند( ندارم دگر طاقت دوری تو/ مرا می کشد داغ مهجوری تو)
و چون شنیده اند که امام صادق سلام الله علیه فرمود:هر کس چهل روز بعد از نمازدعای عهد را بخواند، اگر قبل از ظهور مهدی(ع) از دنیا برود، در زمان ظهور زنده می‌شود و در زمره یاران امام عصر(ع) قرار می‌گیرد و در خواب یا بیداری به دیدار آن حضرت نائل می‌آید١۴، دعای عهد بخوانند و با او بیعت تازه نمایند و در طول روز نیز خود را در محضر او بینند و بارها و بارها یادش نمایند و برای ظهورش دعا کنند..

—————————————–
١.سوره روم آیه ٢٣:وَمِنْ آیَاتِهِ مَنَامُکُم بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُکُم مِّن فَضْلِهِ ۚ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَسْمَعُونَ
٢.مسند ابی داود، بیروت، دارالحدیث، ص 198.
٣.سوره إسراء آیه ٧٩: وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَهً لَّکَ عَسَىٰ أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَّحْمُودًا 

۴.امام کاظم (ع):الکافی،ج 5، ص 84، ح 2 / شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 168، ح 3635.
۵.شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج 2، ص 334.
۶.سوره آل عمران آیه ١٨: شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِکَهُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ.
٧.ابن طاووس، فلاح السائل، ص 280.
٨.بحارالانوارج 16، ص 253 / مستدرک الوسائل ج 5، ص 115.
٩. هما ن . ومحمّدبن عیسی بن سوره ترمذی، الشمائل المحمدیه، ص 218.
١٠. حمد خدایی را که مرا پس از مرگ زنده کرد، همانا پروردگارم بسیار بخشاینده و قدردان است.رضی الدین حسن بن فضل طبرسی، پیشین، ص 39 / محمّدباقر مجلسی، پیشین، ج 16، ص 253.
١١.خداوندا، از تو خیر این روز و نور و هدایت و برکت و پاکی و بخشودگی اش را خواستارم. خدایا، از تو خیر این روز و خیر آنچه در آن است می طلبم، و از شرّ این روز و شرّ آنچه در آن است به تو پناه می برم.همان.
١٢.حمد خدایی را که را حیات بخشید بعد از آنکه ما را میراند، و بازگشت به سوی اوست. 
١٣. بحار الأنوار ج : 51 /ص : 220
١۴.بحارالانوار، ج 53، ص 95.