زهره دومین بحث روابط را به همسایه اختصاص داد: آیا به حق همسایگى اندیشیده ایم؟خداوند در قرآن کریم در برشماری مجموعه ای از حقوق اسلامی مسلمانان در قبال یکدیگر، نیکی به چند گروه از جمله همسایگان را به بندگانش سفارش نموده و می فرماید:” به همسایه نزدیک و همسایه دور احسان کن(وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبی وَ الْجارِ الْجُنُبِ١).امیر مومنان(ع) در وصیت خویش فرمود:”خدا را! خدا را! درباره همسایگانتان که وصیّت پیامبر شماست و همواره در مورد همسایگان سفارش می کرد تا آنجا که گمان بردیم برای آنان ارثی معین خواهد کرد٢”.پیامبر(ص) فرمود:”همسایگان سه گروهند؛همسایهای که سه حق دارد:حقّ همسایگی،حقّ اسلام و حقّ خویشاوندی؛و همسایهای که دو حق دارد: حقّ اسلام و حقّ همسایگی و همسایهای که یک حق دارد و آن کافری است که فقط حقّ همسایگی دارد و بس٣”.لذا براى همسایه حتى دگر اندیش،حقى نهاده شده است.امام صادق(ع)فرمود:”برای مردم، آنچه را خودتان دوست دارید، دوست بدارید. آیا فرد حیا نمیکند که همسایهاش حقشناس باشد و او حقشناس نباشد؟۴…
حقوق کلان و جزئى همسایه را پیامبر(ص)این گونه برشمردند:اگر از تو یاری خواست، به فریادش برسی؛اگر از تو قرض خواست، به او قرض دهی؛اگر نیازمند شد، نیازش را برطرف ساز؛اگر مصیبتی دید، او را دلداری دهد؛اگر خیر و خوبی به او رسید، به او تبریک و شادباش گویی؛اگر بیمار شد به عیادتش روی؛وقتی مُرد، در تشییع جنازه شرکت کنى؛خانهات را بلندتر از خانۀ او نسازی تا جلوی جریان هوا را بر او بگیری، مگر آنکه خودش اجازه دهد؛هرگاه میوهای خریدی، برای او هدیه بفرستی وگرنه مخفیانه میوه را به خانه برى؛فرزندت را همراه میوه بیرون نیاور که بچّه همسایه با دیدن میوه در دست او ناراحت شود؛با بوی غذا، او را ناراحت نکن، مگر آنکه مقداری از آن غذا را برای او بفرستی۵”. امام سجاد(ع) هم فرمود:امّا حقّ همسایهات این است که در غیابش، آبرویش را حفظ کنی و در حضورش، او را احترام کنی؛اگر ستمی بر او شد، یاریاش رسانی؛دنبال عیبهایش نباشی؛اگر بدی از او دیدی، بپوشانى؛اگر بدانی که پند و اندرز تو را میپذیرد، او را در خفا نصیحت کنی؛در سختیها رهایش نکنی؛از لغزشش درگذری؛گناهش را ببخشی؛با او به خوبی و بزرگواری معاشرت کنی۶”…
همسایه آزارى به قدرى نکوهیده است که وقتى پیامبر(ص)شنیدند یکى از افراد همسایه اش را مى آزارد،دستور دادند همه به مسجد بروند و با صدای بلند اعلام شود: «ایمان ندارد هر آن کس که همسایه اش از شرّ او در امان نباشد» و این سخن را سه بار تکرار کردند٧. لذا قضاوت همسایه در مورد انسان ،یکى از معیارهاى سنجش خوبى شمرده شده است:پیامبر اکرم (ص)فرمود:” هر گاه همسایگانت هنگام ثنا و سخن گفتن درباره تو، تو را نیکوکار بدانند، پس تو نیکوکاری، و اگر همسایه گانت بدکارت شمارند، تو بدکاری”(اِذا اَثنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُحْسِنٌ فَاَنْتَ مُحْسِنٌ وَ اِذا اَثْنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُسِی ءٌ فَأَنتَ مُسِی ءٌ٨)؛ چرا که ممکن است انسان در غیر محل خود عیوب خویش را پنهان کند و خوبی و بدی او شناخته نشود؛ ولی در همسایگی واقعیّت انسان آشکار می شود. به این جهت، فردی که همسایه ها نیکوکارش بدانند، واقعا نیکوکار است…
و نکته دیگر آنکه خداوند بخاطر یک همسایه خوب و خداشناس، گاهى بلا را از همسایگان حتى تا صد همسایه ،دور مى نماید.پیامبر اکرم (ص)فرمود: “به راستی خداوند بلند مرتبه به واسطه مسلمان درستکار، بلا را از اهل صد خانه همسایه اش دور می کند(اِنَّ اللّه تَعالی لَیَدْفَعُ بِالْمسْلِمِ الصّالِحِ عَنْ مِأَهِ اَهْلِ بَیْتٍ مِنْ جیرانِهِ الْبَلاءَ؛٩) بنابراین همچنان که خدا به برکت مکه عذاب را از اهل آن و به برکت پیامبر اکرم (ص) بلا را از مکّه و مدینه دور کرده، وجود همسایه مؤمن باعث رفع بلا از همسایه می شود.با توجه به این ویژگى ها و نقشى که همسایه در سرنوشت و نیز آرامش و پشتیبانى انسان دارد لازم است که قبل از خرید منزل و در نظر گرفتن امتیازات مکانی و ساختمانی ، نسبت به همسایه ها تفحص و دقت شود.پیامبر اکرم (ص)فرمود:” پیش از خانه خریدن، همسایه را بجویید و پیش از سفر کردن، رفیق را بیابید!”١٠چون عیب خانه را می توان با تعمیر بر طرف کرد، ولی همسایه معیوب را به راحتی نمی توان اصلاح نمود…
——————
١. سوره نساء،آیه ٣۶
٢.نهج البلاغه،نامه ۴٧
٣.مستدرک الوسائل، ج٨،ص۴٢۴
۴.اصول کافی، ج٢،ص۶٣۵
۵.میزان الحکمه، ج٢،ص٩٢٠
۶.همان ، و خصال ج١ص۵۶٩
٧.وسائل الشّیعه، ج٨،ص۴٧٨،ح١
٨.موسوعه الکلمه ،ج٣ص٣٢١
٩.نهج الفصاحه،ترجمه پاینده،ج١،ص١٣٧
