مهاجرانى که به انگیزه تبلیغ آموزه های الاهى، دیار خود را ترک مى کنند و در منطقه اى دیگر به انجام ماموریت مى پردازند به توفیقات زیادى دست مى یابند. تغییر محیط یا هجرت به عنوان یک فرصت بی بدیل برای تبلیغ دین به شمار است؛گاهى برای گریز از محدودیت های یک محیط باید دست به هجرت زد؛گاهى برای کسب علم و دانش، باید به محیط دیگرى مهاجرت نمود؛ گاهى ظرفیت فرد بیش از محیط کوچکى است که در آنجا زندگى مى کند،باید به محیط های بزرگتر برود که بتواند از همه ظرفیت های خود پرده بردارى نماید و استعدادهای خود را باور کند تا بهره وریش افزون شود؛ گاهى مکان او ألوده به جریان های دین ستیز است و اگر او در آن محیط بماند خود و خانواده اش آسیب جدی مى بینند لذا باید محیط خود را عوض کند و به سرزمین دیگرى کوچ نماید تا دین خود و خانواده اش را محفوظ دارد.”هجرت” از مادّۀ “هجر” به معنای ترک و جدایی و دوری گزیدن است؛قرآن کریم مى فرماید:”کسی که در راه خدا هجرت کند، نقاط امن فراوان گسترده ای در زمین می یابد”١[که مى تواند اهداف خود را پیش برد]
مهاجرت،هم مى تواند راه نجاتى باشد برای کسانی را که در محیط خود به بن بست رسیده اند و هم مى تواند عاملی برای توسعه دین باشد. قرآن در بیش از چهارده آیه به بیان های مختلف دستور به مهاجرت داده؛ گاهی با زبان ملامت، می گوید:”مگر سرزمین خدا گسترده نبود، چرا دست به هجرت نزدید؟!”٢؛ وگاهی پاداش عظیم آن را گوشزد مینماید و می فرماید:”آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان های خود در راه خدا جهاد کردند درجه بزرگتری نزد خدا دارند و آنها رستگارانند”٣و گاهى موقعیت های بسیاری را که در مهاجرت پدید مى آید را گوشزد مى نماید:”آن که در راه خدا هجرت کند، موضع و امکانات بسیار وسیعی را در زمین مییابد”۴.هجرت ها،منشأ بسیارى از تحولات در زندگى بشر شده اند.پیامبرانی چون ابراهیم، موسی و پیامبراکرم،مهاجرت نمودند و هجرت آنها بسیار تأثیرگذار و تاریخ ساز گردید.ابراهیم خود را مهاجر خواند و گفت”من بسوی پروردگارم هجرت میکنم”۵ تا کسى مانع یکتاپرستى او نشود.پیامبرهم فرمود: کسی که برای حفظ دین خود از سرزمینی به سرزمین دیگر هجرت کند،استحقاق بهشت مییابد۶؛لذا مهاجرت فرصتى ویژه است هم براى خروج از بن بست و هم توسعه.
هجرت در زندگی بشر و پیشرفت علوم و بوجود آمدن تمدن ها، نقش تعیین کنندهای داشته و دارد. قرآن در بیش از ۱۴ آیه به بیان های مختلف دستور به هجرت داده است.گاهی با زبان ملامت، میگوید:”مگر سرزمین خدا گسترده نبود، چرا دست به هجرت نزدید؟”٧؛ گاهی پاداش عظیم آن را گوشزد مینماید و میفرماید:”آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان های خود در راه خدا جهاد کردند درجه بزرگتری نزد خدا دارند و آنها رستگاران اند”٨. هجرت تاریخى پیامبر،آغاز سرنوشت ساز نشر و گسترش اسلام و رفع محدودیت هاى محیط آغازین بود لذا مبدأ تاریخ مسلمانان و زیر بنای حوادث سیاسی، تبلیغی و اجتماعی آنان گشت.در مورد فرار از ظلم و مهاجرت قرآن هم مى فرماید:”آنها که مورد ستم واقع شدند، و به دنبال آن در راه خدا مهاجرت اختیار کردند، جایگاه پاکیزهای در دنیا به آنها خواهیم داد”٩…
یک نوع از هجرت نیز هجرت باطنى و معنوى است یعنى هجرت از گناهان.پیامبر خدا فرمود:”برترین هجرت آن است که از گناهان هجرت کنی”١٠ونیز هجرت معنوى به سوى خداست چنان که ابراهیم مى گوید:” «اِنّی مُهاجِرٌ الی رَبِّی»١١ یعنى به راستی من به سوی خدایم هجرت می کنم”! شناخت و معرفت ،خود هجرتى است از جهل به علم و از تاریکى به نور. همین که تلاش کنى به معرفت برسی، مهاجرى! و در رأس این شناخت ها ،شناخت خدا،شناخت فرستاده خدا و شناخت امام و حجت خداست؛لذا امروز وظیفه تو علاوه بر شناخت خدا و پیامبر،شناخت امام این زمان یعنى صاحب الزمان(ع) است.امام حسین(ع) در پاسخ سوال یکى از یاران در مورد معرفه الله،فرمود:”شناخت خداوند به این است که )اهل تمام زمان ها، امام شان را بشناسند. (امامی که) بر آنها اطاعت و پیروی از او واجب است١٢.امیرمومنان فرمود:”نام مهاجر را بر کسی نمیتوان گذاشت جز آنکه حجت (خدا) بر روی زمین را بشناسد، هر کس او را شناخت و به او اقرار کرد، مهاجر است”١٣.
————
١.نساء/١٠٠. ٢. نساء/٩٧. ٣.توبه/٢٠. ۴.نساء/١٠٠. ۵.عنکبوت/٢۶. ۶. بحارالانوار٣١/١٩. ٧. نساء/٩٧. ٨.توبه/٢٠. ٩.نحل/۴١. ١٠.منتخب میزان الحکمه/۵٢١. ١١.عنکبوت/٢۶. ١٢.علل الشرایع٩/١. ١٣. نهج البلاغه، خ١٨٩.
