این را مى گفت و مى گریست:به خدا قسم ،نهج البلاغه در دیار اسلام و در میان شیعیان غریب و تنهاست چنانکه خود علی علیه السلام غریب و تنها بود. باید اعتراف کنیم که با نهج البلاغه بیگانه ایم. دنیای مادى و روحی که برای خود ساخته ایم، دنیای دیگری است غیر از دنیای نهج البلاغه.او حق داشت چون عمرى را بر تعمق در مفاهیم نهج البلاغه گذاشته بود و اعتراف ده ها شارح نهج البلاغه و عالمان و بزرگان و ادیبان نامور جهان را دیده بود که در شگفتى هاى آن کلمات،انگشت تحیر گزیده و گفته اند:”آن روز که نهج البلاغه بی طرفانه و با دقت رسیدگی شود، از تمامی مکتب های اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی و فلسفی بی نیاز خواهیم شد”و این اعتراف فیلسوفى است که بیش از بیست جلد بر نهج البلاغه شرح نوشته است…
اگر زندگى امام،على علیه السلام جهانیان را به شگفتى واداشته است چنانکه امثال جرج جرداق مسیحى پس از سالها پژوهش در زندگى رهبران و بزرگان جهان(در کتاب صوت العداله الانسانیه) تنها او را الگوى قابل معرفى برای بشریت شمرده اند، میراث علمى او یعنى “نهج البلاغه” نیز همین شگفتى را رقم زده است به گونه اى که آن را “برادر قرآن” گفته اند و “فراتر از سخن مخلوق و فروتر از سخن خالق” خوانده اند.کتابى که به گفته کارشناسان، بعد از قرآن و کلام وحى،همانندى ندارد و سرشار از مرواریدهاى حکمت است در قالب سخنرانى و نامه و کلمات قصار که تار و پود دل ها را به سوی خود می کشد و هدایت جویان و فرزانگان را رهنمائى و دولتمردان را به راه صحیح سیاست و سعادت و سیادت رهبرى مى نماید.اگرچه آن مقدار از سخنان امام که به ما رسیده چندین برابر این کتاب است و محققان آنها را در مجموعه هاى مستدرک نهج البلاغه و غرر الحکم و صحیفه علویه،گردآورده اند…
شیخ محمد عبده ،متفکر نامدار عرب که یکى از شارحین نهج البلاغه است ، نیز این چنین گفته است:”من در مطالعه نهج البلاغه علی علیه السلام ، از فصلی به فصلی دیگر می رسیدم و حس می کردم که پرده های سخن عوض می شود و آموزشگاه های پند و حکمت تغییر می یابد.گاهی خودم را در جهانی می یافتم که روح بلند معانی، با زیور و عبارت تابناک آن را آباد ساخته است. این معانی بلند، دل ها و روان ها را روشن می سازد تا بدانها الهام رستگاری بخشد و از لغزش ها دورشان کند و به شاهراه فضیلت و کمال هدایتشان نماید. نیز گاهی احساس می کردم که عقل نورانی که هیچ شباهتی با اجسام ندارد، از عالم الوهیت جدا گشته و به روح یک انسان اتصال یافته و او را از لابه لای پرده های طبیعت بیرون آورده و تا سراپرده ملکوت اعلی بالا برده و به شهودگاه فروغ فروزنده آفرینش رسانیده است…”سخن دیگر دانشمندان در توصیف عظمت نهج البلاغه بسیار افزون است و در این مختصر نمى گنجد…
گردآورنده سخنان امام در کتاب نهج البلاغه، سید رضی ادیب و دانشمند نامور شیعه (متولد٣۵٩) است که از شخصیت هاى مشهور و تاثیر گذار زمان خود بوده و علاوه بر مقام علمى منصب نقابت سادات خاندان ابوطالب و نظارت بر دیوان مظالم و سرپرستى حجاج را همچون پدر بزرگوارش از سوى سلاطین آل بویه داشته است.او شیوه خویش در گزینش سخنان بلیغ و ادیبانه امام را در مقدمه کتاب شرح داده و آن را در سه بخش گرد آورده است. بخش اول خطبه ها و سخنرانى هاى امام است که تعداد ٢۴١خطبه را شامل مى شود و بخش دوم نامه هاى امام به دیگران است که حاوى تعداد ٧٩ نامه است و بخش سوم کلمات قصار است که شامل تعداد ۴٨٠ فقره از کلمات پندآمیز و حکیمانه آن حضرت است.در این گنجینه بسیار با ارزش در همه موضوعات اعتقادى ،سیاسی،تربیتى ، اجتماعى و تاریخى،مطالب بلند ، ناب و حکیمانه اى وجود دارد که شمیم وحى از آن استشمام مى شود و طالبان هدایت و سعادت را بهترین راهنماست…
