یونس (ع)از پیامبران بنی اسرائیل و از نوادگان یعقوب بود که بعد از سلیمان،مبعوث شد:”همانا یونس از رسولان بود…او را بر یکصدهزار نفر یا بیشتر فرستادیم١”؛ پدر او «متّی» از عالمان و زاهدان وارسته و شاکر الهی بود، به همین جهت خداوند به حضرت داوود(ع) وحی کرد که همسایه تو در بهشت، «مَتّی» پدر یونس است. داوود و سلیمان به زیارت او رفتند و او را ستودند. از آنجا که یونس در شکم ماهى قرار گرفت،در قرآن با لقب «ذو النّون» و «صاحب الحوت» از او یاد شده است. نامش در قرآن چهار بار آمده و سوره دهم به نام او است.داستانحضرت یونس و قومش، غمانگیز و تکان دهنده است ولی سرانجام شیرینی دارد.او اگرچه با سختى ها و مصائبى روبرو شد اما سرانجام به اهداف خود رسید و قومش توبه کرده و به دعوت او ایمان آوردند و تحت رهنمودهای او، دارای زندگی معنوی خوبی شدند.مردم نینوا ابتدا بت پرست بودند و در همه ابعاد زندگی در میان فساد و تباهی ها غوطه می خوردند.یونس(ع)به عنوان پیامبر براى آنان برانگیخته شد…
یونس(ع)، سی و سه سال قوم را به توحید و یکتاپرستى دعوت نمود اما آنها حاضر نشدند از بت ها دست بکشند و پس از این مدت تنها دو نفر(تنوخا و روبیل) ایمان آوردند و بقیه مشرک ماندند و او را تهدید به قتل نمودند. او بسیار اندوهگین شد و براى آنها تقاضاى عذاب نمود.خداوند به او وحی کرد که عذابم را روز چهارشنبه در نیمه ماه شوال بعد از طلوع خورشید بر آنها میفرستم، و این موضوع را به آنها اعلام کن.یونس (ع) موضوع را به تنوخاى عابد خبر داد و هر دو موضوع را به اطلاع مردم رساندند.مردم با تندی و خشونت با یونس و تنوخا برخورد کردند، و یونس (ع) را با شدّت از شهر نینوا اخراج نمودند. یونس همراه تنوخا از شهر بیرون آمد، تا از آن منطقه دور شوند، ولی روبیل که عالمى حکیم بود،همراه یونس نرفت و در میان قوم خود ماند…
یونس(ع) از نینوا دور شد و به سوى دریا رفت و سوار بر کشتی شده و در آن جا ، به حکم قرعه به دریا انداخته شد و ماهی بزرگى او را بلعید. او در شکم ماهى دست به دعا بر داشت و ذکر یونسیه را خواند(لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ٢)؛خداوند نیز دعای او را اجابت نمود و فرمود:”پس دعایش را مستجاب نمودیم و او را نجات دادیم و همین گونه،مومنان را نجات مى بخشیم(فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ٣)… جالب آنکه خداوند در قرآن فرمود:”اگر نبود که او از تسبیح کنندگان بود، تا روزى که مردم برانگیخته مى شوند(روز قیامت)او در شکم ماهى باقى مى ماند(فَلَوْ لا أَنَّهُ کانَ مِنَ الْمُسَبِّحِینَ ، لَلَبِثَ فِی بَطْنِهِ إِلى یوْمِ یبْعَثُونَ۴).مفسران این آیه را شاهد بر قدرت خداوند بر طول عمر و شاهدى بر امکان طول عمر امام زمان (ع)گرفته اند که خداوند مى فرماید،اگر او از تسبیح کنندگان نمى بود،او و ماهى را تا روز قیامت زنده نگاه مى داشتیم!خداى تعالى در چند مورد از قرآن کریم یونس علیه السلام را ستایش کرده و او را از مؤمنین و برگزیدگان و صالحان و در زمره انبیاء خوانده که آنها را بر جهانیان برترى داده است۵.زمانی که پیامبر(ص) در طائف پس از آزار و اذیت در باغی مشغول استراحت بود، از عداس مسیحی، خادم اهالی باغ، درباره شهر محل ولادت وی سؤال کرد. پس از آنکه گفت از اهالی نینوا است پیامبر گفت پس از شهر یونس بن متی هستی. پیامبر(ص) در گفتگوی با عداس یونس(ع) را مردی شایسته، برادر خود و پیغمبر خدا معرفی کرد. این مطالب موجب تعجب عداس شد تا آنجا که دست و پای پیامبر را بوسید۶..
بعد از رفتن یونس، روبیل به مردم گفت: ای مردم! موعد عذاب نزدیک شد، من نسبت به شما مهربان و دلسوز هستم، اکنون تا فرصت دارید استغفار و توبه کنید تا خداوند عذابش را از سر شما برطرف کند.مردم تحت تأثیر سخنان روبیل قرار گرفته و نزد او رفتند و گفتند: ما میدانیم که تو فردی حکیم و دلسوز هستی، به نظر تو اکنون ما چه کار کنیم تا مشمول عذاب نگردیم؟ روبیل گفت: کودکان را همراه مادرانشان، به بیابان آورید و آنها را از همدیگر جدا سازید، و همچنین حیوانات را بیاورید و بچه هایشان را از آنها جدا کنید، و هنگامی که طوفان زرد را از جانب مشرق دیدید، همه شما از کوچک و بزرگ، صدا به گریه و زاری بلند کنید و با التماس و تضرّع، توبه نمایید و از خدا بخواهید تا شما را مشمول رحمتش قرار دهد.همه قوم سخن روبیل را پذیرفتند هنگام بروز نشانههای عذاب، همه آنها صدا به گریه و زاری و تضرّع بلند کردند و از درگاه خدا طلب عفو نمودند. ناگاه دیدند هنگام طلوع خورشید، طوفان زرد و تاریک و بسیار تندی وزیدن گرفت، ناله و شیون و استغاثه انسانها و حیوانات و کودکان شان از کوچک و بزرگ برخاست و انسان ها حقیقتاً توبه کردند. روبیل نیز شیون آنها را میشنید و دعا میکرد که خداوند عذاب را از آنها دور سازد. خداوند توبه آنها را پذیرفت و به اسرافیل فرمان داد که طوفان عذاب آنها را به کوه های اطراف وارد سازد. وقتی مردم دیدند عذاب از سر آنها برطرف گردید به شکر و حمد خدا پرداختند…
————————–
١.صافات/١۴٠-١۴٨. ٢و٣. انبیاء/٨٧-٨٨.در اهمیت ذکر یونسیه براى رفع حزن و گرفتارى روایاتى آمده است.
۴.صافات/١۴٣-١۴۴. ۵.انبیاء/٨٨؛قلم/۵٠؛ انعام/٨٧ و صافات/١۴٠و… ۶.مقریزی،إمتاع الأسماع، ج۹، ص۱۸۰.
