امیر، این بار بحث را کشاند به “میزان”! على گفت: من تحقیق کرده ام: میزان به معناى ابزار سنجش، قانون و دین به کار رفته است.طبق قرآن، این میزان باید بر اساس حق و عدالت باشد:خداوند آسمان های برافراشته را بر اساس قانون و میزان،آفریده١؛ و پیامبران با کتاب و میزان فرستاده شدند تا انسانها به قسط و عدل قیام کنند٢؛ و انسانها باید در کسب و کار خویش،میزان قسط و عدل را حاکم و حق مردم را ضایع ننمایند٣. همچنین خداوند نزول کتاب را بر مبناى حق و میزان ، اعلام مى نماید۴. اما آیات در مورد میزان در قیامت:”میزان هاى عدل را در روز قیامت برپا مى کنیم”(وَ نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ)۵؛”هر کس به اندازه سنگینی ذره ای کار خیر کرده باشد،آن را می بیند و هر کس به اندازه سنگینی ذره ای مرتکب شر شده باشد آنرا می بیند۶”؛”کسانی که وزن اعمالشان سنگین باشد، رستگارند، و کسانی که وزن اعمالشان سبک باشد،خود را زیانکار ساخته و در دوزخ برای همیشه معذبند٧”؛منکران آیات الاهى و منکران معاد،اعمالشان حبط شده و میزانى برای (سنجش کارهاى خوب) آنها، نهاده نمى شود٨…
امیر: چگونه در میزان،اعمال انسانها توزین مى شود؟ معناى اینکه هر عمل وزنى دارد چیست؟ على:منظور از “وزن”، سنگینی اعمال است ، حسنات باعث ثقل میزان و سیئات باعث سبکی اعمال است ، آن وقت این دو سنگین با هم سنجیده شود هر کدام بیشتر شد بر طبق آن حکم مى شود، اگر حسنات سنگین تر بود به نعمتهای بهشتی و اگر سئیات سنگینتر بود به دوزخ جزا داده مى شود. اعمال کافران بدلیل کفرشان،مشمول “حبط “شده و وزنى ندارد(أُولَئِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِ رَبِّهِمْ و لِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَزْنًا٩).حبط عمل یعنى باطل شدن عمل ؛گوئى که عملى انجام نشده باشد؛یعنى انسانها با کفر و شرک و عوامل دیگر مثل ریا یا مثلاً صدقه دادن با منت و اذیت،عمل خود را باطل مى کنند(لا تبطلوا صدقاتکم بالمنّ و الأذىٰ١٠) و بدین ترتیب عمل آنها، باطل شده در میزان و سنجش ،بدون وزن و”هباءً منثورا”خواهد بود(و قدمنا الی ما عملوا من عمل، فجعلناه هباء منثورا١١)…
امیر: معیار حسنه و سیئه بودن عمل چیست؟ على پاسخ داد: معیار و میزان،انطباقش با “حق”،”عدل” و “قسط” است که در آیات آمد. امام صادق (ع) در تفسیر آیه (و نضع موازین القسط)فرمود:«انبیاء و اوصیاء میزان هستند١٢» و در زیارت مطلقه علی (ع) در مفاتیح میخوانیم:سلام بر پیشواى دین و میزان اعمال«السّلامُ علَی یعسوب الدین و میزانِ الأعمالِ”. در این صورت اعمال هر امّتی بر اعمال پیامبران و اوصیای آنان عرضه میشود و از طریق تطابق وعدم تطابق، سرنوشت آنان و اعمالشان به دست میآید.در روایات به بعضى امورى که موجب سنگینى عمل مى شود اشاره شده مثل حسن خلق١٣، صلوات١۴، شهادت به وحدانیت خدا(لا اله الا الله)١۵و…
امیر: چگونه اولیاى الاهى میزان مى شوند؟ على: از آیه “والوزن یومئذ الحق” بر مى آید که اعمال با حق سنجیده مى شود و مصداق کامل حق، سفیران و پیشوایان الاهى هستند که اعمالشان براى امت،الگو و أُسوه است چنانکه قرآن مى فرماید:”همانا در رسول خدا براى شما اسوه و الگوى نیکوئى است(لقد کان لکم فى رسول الله أسوه حسنه ١۶) و در مورد امیر مومنان هم داریم:على با حق است و حق با على است هر کجا که او باشد و برود (على مع الحق و الحق مع على،یدور حیث دار١٧).بنابراین،مى توان گفت،اعمال بندگان با میزان قرار دادن رهبر الاهى،سنجیده مى شود چنانکه در متون دینى خود،على علیه السلام را “میزان الاعمال”،مى خوانیم. و بر اساس این مبنا،امام هر زمانى،میزان اعمال براى مامومین آن زمان خواهد بود زیرا هر هرگروه از انسانها را در قیامت به نام امامشان صدا مى زنند و فرا مى خوانند(یوم ندعو کل اناس بإمامهم١٨)…
————
١.سوره الرحمن،آیه ٧
٢.سوره حدید،آیه ٢۵
٣.سوره هود،آیه ٨۵
۴.سوره شورى،آیه ١٧
۵.سوره انبیاء،آیه ۴٧
۶.سوره زلزال،آیه ٨
٧.سوره مومنون،آیه١٠٣
٨.سوره کهف،آیه ١٠۵
٩.همان.
١٠.سوره بقره،آیه ٢۶۴
١١.سوره فرقان،آیه٢٣
١٢.بحارالانوار، ج۷، ص۲۴۹
١٣. بحارالانوار، ج۷، ص۲۵۰.
١۴.تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۵۹.
١۵..همان.
١۶.سوره احزاب،آیه ٢١
١٧.فرائدالسمطین،ج١،ص١٧٧رقم١۴٠
١٨.سوره اسراء،آیه٧١
