احمد که مدیریت صنعتى خوانده بود در مورد رسالت متخصصان گفت: امور جامعه بدون وجود نیروى کارآمد و متخصص ، بسامان نمى شود و راست نمى آید.یوسف که خود را آگاه و متخصص امور اقتصادى مى دید به حاکم مصرگفت:”مرا بر خزائن این سرزمین بگمار همانا من نگاهبانی (امین) و کاردانی آگاه به این کار هستم”١؛او مى خواست در آن جامعه مملو از ظلم و ستم،با در دست گرفتن نبض اقتصاد کشور، به یارى محرومان و مظلومان بشتابد.در اداره صحیح کشور، توان کارى، تجربه و تخصّص افراد، یک اصل مهم تلقّى میشود. هر کارى باید به متخصص و عالم آن کار سپرده شود تا منابع کشور به هدر نرود. رسول خدا(ص) به ابن مسعود فرمود:هر گاه کارى را انجام میدهى با علم و اندیشه انجام ده، مبادا عملى را بدون تدبیر و آگاهى انجام دهى که خداوند فرموده است: همانند آن زن [سبک مغز] نباشید که پشمهاى تابیده خود را، پس از استحکام، وامیتابید..!٢
گفتم:اگر کارها به غیر متخصصان و ناشایستگان سپرده شود،خیانت نیست؟ گفت: امام باقر(ع)در تفسیر آیه “از درهاى خانه ها به خانه ها وارد شوید(وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ابْوابِها)فرمود:مقصود این است که کارها را از راه درست و مجراى صحیح خود انجام دهید٣؛ امام صادق(ع) فرمود:اگر شخص خیانت پیشهای را امین در کارهای خود بدانم یا شخص [ناتوان و غیر متخصّصى] که ضایع کننده است، در عمل به یک نتیجه مى رسم۴. یعنى شخصى که به عمد، در کارى خیانت میکند با کسى که بدون داشتن علم و آگاهى کافى، در کارى دخالت میکند یکسان است، چرا که وى سبب رکود کار، ضایع شدن مواد و امکانات تولید و حقوق دیگران میگردد و پیشرفتى حاصل نمیشود؛ پیامبر خدا(ص) فرمود: هر کس کارى را بدون علم و آگاهى انجام دهد خرابکاری او بیش از اصلاحاتش خواهد بود(مَنْ عَمِلَ عَلی غَیْرِ عِلْمٍ کانَ ما یُفْسِدُ اَکْثَرَ مِمّا یُصْلِحُ)۵. از نظر «اخلاق اقتصادى» افرادى که خود را، در کارى توانمند و براى مسئولیتى شایسته می بینند موظّفند خود را معرفى نموده واگر از آنان خواسته شد،مسئولیت بپذیرند…
گفتم:نقش تخصص تا کجاست؟ گفت: صنعت و دانش، نقشی اساسی در زندگی انسان داشته و امروزه قلمرو وسیعی در کشاورزی، پزشکی، ارتباطات، نظامی، آموزش و هنر و…پیداکرده و در یک کلام، اقتصاد هر کشوری به پیشرفت صنعت آن کشور گره خورده است. اهمیت «تخصص» در کار و حرفه تا آنجاست که از آن به عنوان معیاری برای شخصیت انسان ها نام برده شده چنانکه حضرت امیرع) فرمود: مردمان فرزندان آن چیزند که آن را نیک و شایسته انجام دهند(النّاسُ اَبناءُ مایُحْسِنُونَ وَ قَدْرُ کُلِّ اِمْرِئٍ مَا یُحْسِنُ …)۶یعنى افراد به تخصص خود شناخته شده و منزلت مى یابند.خداوند در مورد حضرت داوود مى فرماید:”ساختن زره را بخاطر شما به او تعلیم دادیم، تا شما را در جنگهایتان حفظ کند٧”؛و به حضرت نوح (ع) میفرماید:”طبق دستورالعمل و وحى ما کشتی را بساز٨”؛همچنین ذوالقرنین پس از ساخت آن سد عظیم و مهندسی شده، آن را از رحمت پروردگار می شمرد(قَالَ هَذَا رَحْمَهٌ مِنْ رَبِّی٩) …
گفتم: و رسالت متخصصان؟ گفت:نخست اهتمام به متخصص شدن! مباد انسان ها استعدادهاى خود را بلا استفاده گذارند و پرورش ندهند و در دانشگاه و کارگاه هاى تجربى و پژوهشگاه ها و مراکز علمى،تخصص نیاموزند و به متخصصان بیگانه نیازمند شوند؛ دوم، تخصص خود را در اختیار جامعه قرار دهند و امساک نکنند و دانش خود را راکد مگذارند که امام صادق(ع)فرمود:”هیچ چیز برای انسان بیفایده تر از ثروت راکد نیست١٠”؛ سوم، در یک نقطه نایستند و دائماً خود را از طریق مطالعه و رصد فعالیت هاى علمى در جهان،ارتقاء دهند؛ چهارم،در همه این فرایندها به خدا ملتجى و متوسل باشند تا با نیت خالص این امور را دنبال نمایند و به خدا تقرب جویند؛ و پنجم:تخصص خود را به نسل بعد منتقل کنند و از طریق آموزش ،تراز علمى و تخصصى جوامع اسلامى را بالا برند، آن هم در شرایطى که دشمنان به بهانه هاى مختلف ، تخصص خود را از ما دریغ مى دارند…
—————————
١.سوره یوسف،آیه ۵۵.
٢.سوره نحل،آیه ٩٢؛ مکارم الاخلاق، ص۴۵٨.
٣.سوره بقره،آیه ١٨٩؛تفسیر عیاشى،ج١،ص٨۶.
۴.کافی، ج۵،ص٣٠١.
۵.همان، ج١،ص۴۴.
۶.تحف العقول،ج١،ص٢٠٨.
٧.سوره انبیاء،آیه٨٠.
٨.سوره هود،آیه٣٧.
٩.سوره کهف،آیه ٩٨.
١٠.کافی، ج۵، ص٩١.
