“با آنان به طور شایسته رفتار کنید…١”؛ این آموزه قرآنى براى رفتار با همسران است. وقتى خانواده از پیوند دو مومن شکل گرفت، آن دو باید سبک زندگى خود را نیز همانند اصل ازدواج، بر اساس آموزه هاى وحى و سنت پیامبر و امامان، تنظیم نمایند.حتى اگر در شرایطى،ناخشنودى و کراهتى پیش آمد،قرآن توصیه مى کند که شتابزده عمل نشود،چه بسا یک ناخشنودى مقدمه خیرى بسیار گردد٢.قرآن اگرچه مردان را به حکمت هائى،سرپرست و نگهبان بانوان قرار داده ولى همه گونه آنها را به رعایت حقوق مادى و معنوى ایشان،مأمور نموده است٣. پیامبر(ص) پس از ازدواج على و فاطمه علیهماالسلام بر آنان وارد شد و برای دختر و دامادش تقسیم کار کرد،مدیریّت خانه و کارهاى خارج منزل را بر عهده علی (ع) گذاشت و فرمود کارهای داخل منزل به عهده فاطمه (س) باشد۴؛ نیز فرمود: “هر مردی که سفره غذا را بگسترد و زن و فرزندش را بخواند و غذا را با نام خدا شروع کند و با شکر خدا به پایان برساند، هنگامی که هنوز سفره برداشته نشده، خدا رحمت و آمرزش را بر آنان نازل فرماید۵”…
در این سبک زندگى،وظایف چنین است:مرد، هنگام ورود به خانه با سلام وارد شود۶؛ به همسرش در امور خانه کمک کند (که در این صورت اجرى همسنگ شهدا و پاداشى عظیم خواهد داشت٧)؛خود و خانواده خویش را از نافرمانى خدا که منجر به عذاب قیامت مى شود،نگهدارد(قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا٨)؛امام صادق(ع)در توضیح این آیه به ابوبصیر فرمودند:”آنان را به چیزهایى فرمان ده که خدا آنان را به آن فرمان داده است و از چیزهایى بازشان دار که خدا آنها را نهى فرموده است. پس اگر فرمان تو را ببرند، آنان را حفظ کردهاى و اگر نافرمانیت کنند، آنچه را که بر عهده تو بوده است، به انجام رسانیدهاى٩”؛ و نیز آنان را به نماز توصیه کند:”خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شکیبا باش( وَأْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاهِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا١٠)؛پس از نزول این آیه،پیامبر(ص)در اوقات نماز به در خانه على(ع)مى رفت و ندا مى داد:”نماز! رحمت خدا بر شما باد! خدا اراده فرمود هر ناپاکى را ازشما اهل بیت دور کند وشما را پاکیزه گرداند،پاکیزه کردنى!١١”…
اما در موضوع تربیت فرزندان:پیامبر (ص) والدینی که کودکان خود را به اعمال خوب و عبادت تشویق نمیکنند، شدیداً سرزنش نموده و فرمودند:”واى بر فرزندان از دست پدان شان… که هیچ چیز از فرایض و احکام الهی را به آنها نمیآموزند و حتّی ممکن است کودکان، خودشان یاد بگیرند، ولی والدین مانع آنها شوند! این والدین به اندک کارهای دنیوی از ناحیه کودکان راضی میشوند و هیچ توجّهی به اخلاق و معنویّت آنها نمیکنند…١٢”و فرمود:”ما از کودکانمان میخواهیم نماز بخوانند، وقتی که به پنج سالگی رسیدند. شما وقتی کودکانتان به هفت سالگی رسیدند، از آنها بخواهید که نماز بخوانند. ما به فرزندانمان دستور میدهیم که از هفت سالگی تا هر وقت از روز که طاقت میآورند، روزه بگیرند؛ گاهی تا نصف روز میشود، گاهی بیشتر یا کمتر. پس وقتی که تشنگی و گرسنگی بر آنها فشار میآورد، میخورند تا بر روزه گرفتن عادت کنند و طاقت بیاورند، امّا شما کودکان خود را از نُه سالگی به روزه گرفتن وادار کنید تا هر وقت که میتوانند، روزه باشند و اگر تشنگی به آنها فشار آورد، افطار کنند١٣.
در مورد رابطه عاطفى و مهر بین زن و مرد پیامبر(ص)فرمود:”سخن مرد به همسرش که من تو را دوست دارم، هرگز از دل او محو نمىگردد١۴”.فاطمه(س) نیز به همسرش» مى فرمود:جان من فدای تو و حافظ تو. همواره با تو خواهم بود، در خوبی و راحتی و سختی و بلا١۵”. از آن سو، علی نیز عشق وافری به همسر خود فاطمه (س) داشت، به گونهای که در شهادت او فرمود:”صبرم کم شده و توان خویشتن داری برایم نمانده تا آنکه در خانه آخرت با تو باشم١۶”.به بانوان توصیه شده هنگام بیرون رفتن شوهر از خانه او را بدرقه کنند و نیز هنگام ورود او به خانه به استقبال او آیند؛ بر مرد نیز لازم است هنگام ورود سر زده و آهسته وارد خانه نشود، بلکه پیش از ورود لازم است به شکلی زن و فرزندان را از خود آگاه سازد و با سلام وارد شود١٧.دیگر، هدیه دادن در مراسم شادی و روزهای عید و بازگشت از سفر است که در جلب محبّت همسر و فرزندان بسیار مؤثّر است. رسول خدا (ص) فرمود: “به یکدیگر هدیّه دهید تا محبّتها افزوده گردد و غبار کینه ها از دل ها برود١٨”. و البته سخن در سبک زندگى اسلامى در این مختصر نگنجد که خود کتاب مستقلى مى طلبد!
————————
١. عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ…؛نساء/١٩.
٢.همان.
٣.همان/٣۴.
۴.بحارالانوار۴٣،ص٨۶.
۵.وسائل الشیعه،ج١۶،ص۴٢٢.
۶.بحارالانوار،ج٧۶،ص١۵٨.
٧.همان.ج١٠١،ص١٠۶.
٨.تحریم/۶.
٩.نورالثقلین،حویزى،ج۵،ص٣٧٢.
١٠.طه/١٣٢.
١١.نورالثقلین،ج٣،ص۴٠٨.
١٢.مستدرک الوسائل،ج١۵،ص١۶۴.
١٣.کافى،ج٣،ح ۵۴٣٢.
١۴.وسائل الشیعه،ج٧،ص١٠.
١۵.نهج الحیاه،فرهنگ سخنان فاطمه(س)،دشتی، ص١۴۵.
١۶.نهج البلاغه،خطبه٢٠٢.
١٧.بحارالانوار،ج٧۶،ص٣.
١٨.همان.ج٧۵،ص۴۴.
