وقت گذشته را نتوانی خرید باز/ مفروش خیره ، کاین گهر پاک، بی بهاست! همه سرمایه ما در این دنیا،اوقات عمر ماست که با این سرمایه مى توانیم خود را به اوج کامرانى برسانیم و یا نگون بخت سازیم.این سرمایه همانند شب قدر است که مى تواند مقدرات ما را عوض کند اگر از آن محروم شویم هزار ماه را از دست داده ایم: قضا، روزگاری زمن در ربود/ که هر روزش از پی، شب قدر بود!…آرى، غفلت از این سرمایه جز افسوس به دنبال نخواهد داشت: افسوس برین عمر گرانمایه که بگذشت/ما از سر تقصیر و خطا درنگذشتیم/پیری و جوانی پیِ هم چون شب و روزند/ما شب شد و روز آمد و بیدار نگشتیم…وقت و زمان، همان عمر است که سرمایه ای بالاتر از آن نیست و باید نردبان ترقی انسان گردد، و گرنه نه تنها سرمایه نیست، بلکه شرمایه، و عامل شرّ و تیره بختی است.امام سجّاد(ع) در فرازی از دعای خود به خداوند عرض می کند: ” عمرم را طولانی کن تا هنگامی که در راه اطاعت تو صرف شود اما هرگاه عمرم چراگاه شیطان گردد، جانم را قبل از پیشی گرفتن عذابت، بگیر…١”
چه باید کرد تا بهترین بهره را از عمر و زمان خود ببریم؟ باید نسبت به وقت و عمر خویش بخیل باشیم و آن را به راحتى در اختیار هرکس و هرکار قرار ندهیم.بر همین اساس پیامبر(ص) فرمود:”در مورد حفظ عمر خود، بخیل تر از پول و ثروت خود باش !٢”؛امیرمومنان(ع) نیز فرمود:”وقت های زندگی تو جزء جزء عمر توست، پس بکوش که هیچ وقتی از عمر تو جز در اموری که عامل نجات توست تلف نشود٣”؛ و نیز فرمود:” از امروزت برای فردایت توشه برگیر، و فراهم شدن وقت را غنیمت شمار، و از فرصت و مهلت و امکانات استفاده کن۴”؛ همچنین فرمود:” همه وقت مؤمن پراست، و او در همه وقتش به کارهای مثبت اشتغال دارد۵”؛نیز در ضمن نامه ای به یکی از اصحاب فرمود: “با آن چه از عمرت باقی مانده گذشته راجبران کن، فردا و پس فردانگو! زیرا گذشتگانی که به هلاکت رسیدند بخاطر پایداری در آرزوها و امروز و فردا کردن بود، تا آنکه ناگهان مرگ به سویشان آمد، در حالی که غافل بودند۶”…
انسان هاى موفق براى لحظات گرانبهاى زمان خویش برنامه دارند و از امور لغو و بیهوده و باطل(بازى ها،مهمانى هاى بیهوده،کارهاى بی نتیجه و…) احتراز مى کنند.قرآن،مومنان را این گونه توصیف مى فرماید:”آنان، کسانى هستند که از امور لغو، روى گردان هستند و دورى مى کنند ٧”؛ نیز در چندین آیه، خسارت و آه و افسوس آنان را که به وقت اهمّیت ندادند، در قیامت متذکر شده در یک جا می فرماید:”در قیامت اهل باطل و اتلاف گران وقت زیان خواهند دید٨”؛ و در مورد دیگر می فرماید: ” باید ترسید از آن روزی که انسان بیهوده گرا بگوید: افسوس بر من از افراط کاری و کوتاهی هایی که در برابر خدا نمودم٩”…با برنامه ریزی صحیح، مى توانید ساعات شبانه روز خود را با تنظیم خاصی بین ماموریت ها و برنامه هاى معنوى، شخصی،خانوادگى و اجتماعى تقسیم کنید، و هر زمانى را به یک کار اختصاص دهید و اگر خللى در برنامه پیش آمد با مکانیزم هائى برنامه جبرانى بگذارید…
امروز بحث”مدیریت زمان”به یکى از الزامات مدیریتى براى هرشخص و نهاد تبدیل شده و داراى آموزش هاى کاربردى مهمى است که همه هوشمندان به آن اهتمام مى ورزند.پیداکردن عوامل زمان رُبا در زندگى و درمان اتلاف وقت ها و طراحى برنامه هاى پیش برنده براى اوقات شخصى و شغلى،در ارتقای شما به مدارج بالاتر بسیار موثر است. توجه به اینکه حتى عمرها و فرصت هاى طولانى هم گذرا هستند،باید ما را نسبت به بذل بى محاباى اوقات خویش، بخیل نماید:پیامبر(ص) به ابوذر فرمود: ” پنج چیز را قبل از فرارسیدن پنج چیز دیگر غنیمت بشمار[و از آن خوب بهره بردارى کن]؛ زندگی را قبل از مرگ، سلامتی را قبل از بیماری، فراغت را قبل از اشتغال، جوانی را قبل از پیری، و بی نیازی را قبل از تهی دستی١٠” و بدان : اگر صد سال مانی ور یکی روز/بباید رفت ازین کاخ دل افروز… و همیشه متذکر باش:حق همی گوید چه آوردی مرا /اندرین مهلت که دادم مر ترا؟ /عمر خود را در چه پایان برده ای /قوت و قوّت در چه فانی کرده ای؟ /گوهر دیده کجا فرسوده ای؟ /پنج حس را در کجا پالوده ای؟ /گوش و چشم و هوش و گوهرهای عرش /خرج کردی، چه خریدی تو ز فرش؟ /نعمتت دادم: بگو شکرت چه بود؟ /دادمت سرمایه، هین بنمای سود..!
——————————
١. صحیفه سجادیه، دعای بیستم، بند۶.
٢.بحارالانوار،ج٧٧،ص٧٨.
٣.غررالحکم،ج١،ص٢۵٢.
۴. همان،ص٣٩۴.
۵.همان.ص٢۵٢.
۶.اصول کافی، ج٢،ص١٣۶.
٧.سوره مؤمنون، آیه٣.
٨.همان،آیه٧٨.
٩.سوره زمر،آیه ۵۶.
١٠.کنزالعمّال، حدیث۴٣۴٩٠. بحارالانوار،ج٧۴،ص٧٩.
