انسان در خانواده به دنیا مى آید ؛ نشو و نما مى یابد و چون بزرگ شود خود نیز با ازدواج به تشکیل خانواده مى پردازد و چرخه حیات و زندگى ادامه پیدا مى کند.در طول تاریخ، میلیاردها انسان بدینگونه آمده اند و رفته اند و این نهاد اجتماعى برجاى مانده است تا زیربنای جوامع و خاستگاه فرهنگ ها و تمدن ها باشد.پرداختن به این بنای بنیادین و مقدس و هدایت آن به جایگاه واقعی و حقیقى اش، همواره مدّ نظر ادیان و فرهنگ ها بوده تا سبب اصلاح خانواده بزرگ انسانی شود؛ زیرا غفلت از آن، موجب دور شدن بشر از حیات حقیقی و سقوط به ورطه نابودی جامعه خواهد بود.دین به عنوان مکتبی انسانساز، بیشترین توجه را به والایی خانواده دارد و آن را کانون تربیت می شمرد که نیک بختی و بدبختی جامعه انسانی را نیز به صلاح و فساد آن وابسته می داند؛ و نیز هدف از تشکیل آن را تأمین نیازهای عاطفی و معنوی و آرامش و تسکین انسان دانسته و مى فرماید:”خداوند خانه های شما را محل سکونت و آرامش برایتان قرار داد”١…
در تعابیر قرآن، “بیت” به معنای “خانه” ٧١ بار آمده و جز در چند مورد خاص، اشاره به همان محیط مخصوص زندگى خانواده دارد که فضای امن آن، حریمی مناسب برای ابراز احساسات، بیان اسرار، ارضای غرایز و تامین نیازهای جسمی و روحی و تربیتى انسان و محلی برای تلاوت و بیان آیات الاهى و حکمت های ربّانى است :”به یاد آورید آنچه در خانه هایتان از آیات و حکمت تلاوت شده است”٢ و به عنوان نمونه متعالی از بیوتى یاد مى نماید که به وسیله ذکر و تسبیح خدا در صبحگاهان و شامگاهان، رفعت و بزرگى مى یابد٣؛ و انسان با سلام کردن بر خود و اهل خویش در هنگام ورود به خانه، سلام و تحیت الاهى را بر آنان،نمایندگى مى کند!۴؛ در خانواده ،انتظار چنین است که همسران و فرزندان ،چنان بالنده شوند که موجب روشنى چشم و افتخار باشند و برای چنین رویدادی ،مومنان دست به دعا برمى دارند و مى گویند:” ای پروردگار ما، از همسران و اولاد ما چنان به ما تفضل کن که موجب روشنى چشم باشند و ما را رهبر پرهیزکاران بگردان”۵.
خداوند مهر و مودت بین دو همسر در خانواده را به خود نسبت داده و فرموده:”از نشانه های او این است که از خود شما همسرانى برای شما آفرید تا نزد ایشان آرامش یابید و میان شما دوستی و مهربانی برقرار ساخت؛ همانا در این نشانه هایی است برای آنان که می اندیشند”۶. فرزندان، میوه درخت خانواده اند و امانت هایی در دست پدر و مادر که باید از آنها مراقبت کنند، بدون این که احساس مالکیت نسبت به آنان داشته باشند. فرزند در رشد و بالندگی خود نیازمند عطوفت و مهربانی پدر و مادر است، که این محبت و مهربانی ، باید از آنها انسان هایی شکرگزار و حق شناس تربیت نماید که در هنگام نیاز والدین به آنها یارى رسانند:”پروردگارت مقرر فرمود که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید، چنانچه یکی یا هر دوی آنها نزد تو به پیری رسند به ایشان سخنی رنجش آور نگو و بر سرشان فریاد مکن و با ایشان سخنی کریمانه بگو و با آنان مهربانانه فروتنی کن و بگو پروردگارا همان گونه که آنها مرا در کودکی پرورش دادند تو نیز آنها را مشمول رحمت خویش گردان”٧.
خانواده برتر، خانواده ای است که با تربیت خوب،فرزندانى صالح به جامعه هدیه دهد؛ بدین منظور والدین موظف به ادای حقوق فرزند هستند. امام رضا(ع) فرمود: فرزند خود را به بهترین اسم و کنیه نامگذاری کن٨. عقیقه نمودن، صدقه دادن برای فرزند، گفتگوی مهربانانه با فرزندان ، نگاه مهربانانه به آنها، دست کشیدن بر سرشان، بوسیدن و در آغوش کشیدن فرزند ،احترام به آنها و بازی با آنها از دیگر وظائف است. امام صادق(ع) فرمود:کودکان خود را زیاد ببوسید زیرا بوسیدن شما درجه ای(پاداش) دارد٩. پیامبر(ص)فرمود: خدای رحمت کند کسی را که در نیکوکاری و نیکی به فرزندش کمک کند. سئوال شد چگونه فرزند خود را در نیکی کمک کند؟ فرمود: آنچه در توانایی کودک است و برایش میسر است از او بپذیرد و آنچه انجام ندادنش برای کودک دشوار است از او نخواهد و او را به گناه و طغیان و کارهای احمقانه وادار نکند١٠.امام سجاد(ع) فرمود:حق کودک تو بر تو، این است که بدانی وجود او از توست و بد و خوب او در این دنیا به تو ارتباط پیدا میکند و باید بدانی که در سرپرستی او مسئولیت داری و مسئول هستی که او را به بهترین وجه تربیت کنی و بر عهده توست که او را به خداوند بزرگ راهنمایی کنی١١.بزرگ ترین لطف والدین به فرزندان،پیوند قلبى آنها با امام زمان(ع) و آماده کردن شان برای مرزبانى و خدمتگزارى به آستان آن امام همام است…
—————
١.نحل/٨٠. ٢.احزاب/٣۴. ٣. نور/٣۶. ۴.نور/۶١. ۵. فرقان/٧۴. ۶.روم/٢١. ٧.اسراء/٢٣و٢۴.
٨. مستدرک الوسائل۶١٨/٢. ٩.وسائل الشیعه٢۶/۵. ١٠.کلینى،کافى۵٠/۶. ١١.مکارم الاخلاق/٢٣٣.
