هرگاه به خانه قبر مى اندیشم، پر از مخاطره مى شوم:من هستم و اعمالم؛تنهای تنها؛مکانى تنگ و تاریک ؛حفره اى که مى تواند دریچه اى باشد به آسایش و رفاه یا سختى و عذاب؛سرنوشت آن را پیشاپیش من در طول حیات رقم زده ام.چه زیبا امام سجاد(ع) در دعاى ابوحمزه ثمالى آن را تشریح فرموده اند:”…پس بدحال تر از من کیست؟ اگر من در چنین حالی به قبرم وارد شوم، قبری که آن را برای خواب آماده نساخته ام، و برای آرمیدن به کار نیک فرش ننموده ام…گریه می کنم برای تاریکی قبرم، گریه می کنم برای تنگی لحدم، گریه می کنم برای پرسش دو فرشته قبر، منکر و نکیر از من، گریه می کنم برای درآمدنم از قبر عریان و خوار، درحالی که بار سنگینی را بر دوش می کشم…خدایا، در این خانه جدید بر غربتم ترحم فرما تا آنکه با غیر تو مأنوس نشوم؛ ای آقای من، اگر مرا به خودم واگذاری ،قطعاً هلاک شده ام: وَ ارْحَمْ فِی ذَلِکَ الْبَیْتِ الْجَدِیدِ غُرْبَتِی، حَتَّى لا أَسْتَأْنِسَ بِغَیْرِکَ، یَا سَیِّدِی إِنْ وَکَلْتَنِی إِلَى نَفْسِی هَلَکْتُ١…
محسن گفت:هدیه ما به مهمان این خانه جدید در نخستین شب ورودش با تفاصیلى که گذشت ، نمازى است که نماز “لیله الدفن” نامیده شده است؛این نماز براى مرحوم یا مرحومه تازه گذشته، مونسى است که او را از هراسى که گریبانگیرش شده خواهد رهانید.دو رکعت که در رکعت اول حمد و آیه الکرسى و در رکعت دوم حمد و ده مرتبه سوره قدر(إنّا انزلناه)خوانده مى شود و پس از سلام نماز،عبارت :”اللهم صلّ على محمدٍ و آل محمدٍ،وابعث ثوابها الى قبر فلان بن فلان(نام میت و پدرش)”،خوانده مى شود.طبق روایاتی که از حضرات معصومین علیهم السلام وارد شده زیارت اهل قبور مؤمنین در روزهای دوشنبه و پنج شنبه و جمعه مستحب مؤکد است و سنت پیامبر اسلام و سیره اهل بیت نیز چنین بوده است.در روایتی از رسول خدا (ص)آمده که فرمود: «هدیه بفرستید برای مردگان خود».سوال شد چیست هدیه مرده ها؟ فرمود:«صدقه و دعا و نیز فرمود ارواح مؤمنین هر جمعه به آسمان دنیا مقابل خانه ها و منزل های خود فریاد می کنند هر یک از ایشان به آواز حزین با گریه، ای اهل من و اولاد من ای پدر من و مادر من و خویشان من مهربانی کنید بر ما٢…»
جواد گفت:آرى تا کنار این خانه جدید،خانواده و دوستان و اموال و وابستگى ها ما را همراهى مى کنند،اما همه آنها ما را تنها مى گذارند و فقط اعمال، ما را ترک نمى کنند و تنها نمى گذارند:ابوبصیر از امام باقر و به نقلی از امام صادق علیهما السلام نقل می کند که فرموده اند: هنگامی که جنازه مومن را در قبر می گذارند، شش صورت زیبا با او وارد قبر می گردند، یکی از آن ها در جانب راست او می ایستد، دیگری در جانب چپ او، سومی روبرویِ صورت او، چهارمی در پشت سر او، پنجمی در کنار پای او می ایستد و یکی از آن ها (ششمی) که از همه زیباتر است، در بالای سرش می ایستد و آن که از همه زیباتر است از پنج صورت دیگر می پرسد: شما کیستید،؟ آن که در جانب راست میت قرار دارد می گوید: من نماز هستم،نماز به صورت انسانی سفید چهره وارد قبر میت شده و با او انس می گیرد و وحشت های برزخ را از او برطرف می کند٣. آن که در جانب چپ میت قرار دارد می گوید: من زکات هستم،آرى! زکات در برزخ در کنار نماز تجسّم یافته و مونس انسان مىشود. پیامبر فرمودند: نماز کسی کامل نمی شود مگر با پرداخت زکات۴ .
آن که در روبروی اوست می گوید: من روزه هستم؛خوشا بحال کسانى که براى خدا گرسنه و تشنه شدهاند. اینان در روز قیامت سیر مىشوند۵.آن که در پشت سر اوست می گوید: من حج و عمره هستم،امام علی (ع) می فرمایند: زیارت خانه خدا امان دهنده است از عذاب دوزخ۶.آن که در پایین ایستاده است می گوید: من نیکی های او هستم که به برادران دینی خود می نمود.پیامبر (ص)فرمودند: نزدیک ترین شما به من در قیامت، راستگوترین، امانتدارترین، وفادارترین به عهد، خوش اخلاق ترین و نزدیک ترین شما به مردم است٧. سپس آن پنج صورت، از آن صورت نورانی تر از هم می پرسند: تو کیستی که از همه ما زیباتر و خوشبوتر هستی؟ او در پاسخ می گوید: من ولایت آل محمد (ص) می باشم٨. کسی که با حب و دوستی به آل محمد بمیرد، مورد آمرزش و غفران الهی قرار می گیرد٩.ابوحمزه ثمالی می گوید: امام سجاد – علیه السلام – از من پرسید: برترین مکان کجاست؟ گفتم خدا و رسول او داناترند، امام – علیه السلام – فرمود: برترین مکان مابین رکن و مقام (ابراهیم) است و اگر کسی به درازی عمر نوح زندگی کند و تمام روزها را روزه دار و شب ها را در آن مکان، در نماز باشد ولی به غیر ولایت ما از دنیا برود، اعمال او هیچ سودی برایش نخواهد داشت١٠…
———
١.مفاتیح الجنان،دعای ابوحمزه ثمالى در اعمال شب های ماه رمضان
٢.مفاتیح الجنان، زیارت قبور مؤمنین؛ اصول کافى، ج ٣ باب ١٣ از ابواب المزار؛کامل الزیارات، ابن قولویه، ص ٣٢٠ وسائل الشیعه، ج ٣ باب ۵۵ ص٢٢٣
٣. لآلی الاخبار، ج ۴، ص ۱
۴. بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۲
۵.وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۹۹، ح۲
۶.غررالحکم ، باب حج
٧.بحارالأنوار، ج۷۵، ص۹۴، ح۱۲
٨.آمال الواعظین، ج۳: ۳۷۱
٩.مستدرک سفینه البحار، ج ۲، ص ۱۶۱.
١٠.ثواب الاعمال، ص۴۵
