از روز نخست، خداوند انسان ها را دو گونه مرد و زن آفرید و بین آنها مهر و محبت ایجاد نمود تا همسر یکدیگر باشند و در کنار هم به آرامش برسند:”و از نشانه هاى او آن است که از جنس خودتان همسرانى براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و میان شما و همسرانتان علاقهى شدید و رحمت قرار داد؛ بى شک در این (نعمت الهى،) براى گروهى که مىاندیشند نشانههاى قطعى است١”.بنیاد جامعه،بر خانواده استوار است و خانواده از سه رکن مرد و زن و فرزند تشکیل شده و حفظ این نهاد به رعایت حق هریک از آنهاست.نقش همسران چنانکه در آیه آمده، آرامش بخشى است و این کانون بر محبت و مهر بنا شده و حق همسرانتان این است که معاشرت شما با آنها باید بر اساس رفتار نیک و شایسته باشد:”عاشروهنّ بالمعروف٢”.معروف، به معناى شناخته شده است و مقصود از آن، کار نیک بر اساس فطرت است؛ یعنى باید با همسرانتان چنان باشید که چون لباس و پوشش موجب حفظ و زینت و آراستگى یکدیگر شوید:”هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ٣”…
پیامبرخدا(ص)فرمود: “برادرم جبرئیل همواره سفارش زنان را به من مى نمود تا آنجا که گمان کردم براى شوهر، جایز نیست به زنش «اوف» بگوید. [بدانید که] شما زنان را به عنوان امانت خدا گرفته اید۴” و نیز فرمود:” بهترین شما مردى است که با زنش خوش رفتارتر باشد و من از همه شما نسبت به زنانم خوش رفتارترم۵”. امیرمؤمنان(ع) نیز فرمود:” با زنان خوش گفتار و نیکو سخن باشید، تا ایشان هم خوش کردار و نیکو رفتار شوند۶”؛”زن مانند [گل و]ریحان است نه[هماورد میدان و] قهرمان٧”؛[ریحان لطیف و ظریف است،نباید کارهاى مشکل و دشوار را از زن انتظار داشت ؛ریحان را کسى با دست خود افسرده و پژمرده نمى کند، شما هم نخواهید که همسرتان پژمرده و افسرده باشد].“در هر حال با همسرت مدارا کن و با او به نیکى معاشرت نما، تا زندگیت با صفا شود٨”. امام صادق(ع) نیز فرمود:”خدا بیامرزد مردى را که رابطه میان خود و همسرش را نیکو سازد؛ خداوند اختیار او را به دست مرد داده و وى را سرپرست او قرار داده است٩” و” هر کس با خانواده اش نیک رفتار باشد، خداوند بر عمرش بیفزاید١٠”…
قرآن ، دو جنس زن و مرد را در گوهر انسانى و شرافت، یکى دانسته و از این لحاظ تفاوتى بین ایشان قائل نیست و تمام انسانها را بدون در نظر گرفتن جنسیت و نژاد و … داراى کرامت مى داند(ولقد کرّمنابنى آدم…١١)اما در این میان، اکرام و احترام نسبت به زن جایگاه خاص و ممتازى دارد.پیامبر اکرم(ص)در این مورد فرمودند:”زنان را احترام و اکرام نمى کند مگر انسان کریم و به زنان، اهانت نمى کند مگر انسان پست و لئیم١٢”.زن،مهمان محترمى است که اکرامش ضرورى است،چه زمانى که دخترى در خانه پدر است و چه زمانى که همسرى در کنار شوهر و یا مادرى مهربان براى فرزندان.مشورت با همسران،اصلى قرآنى است که نمونه آن مثلاً در موضوع زمان شیردادن و گرفتن دایه،تصریح شده است١٣.گذشت از خطاى همسر،به فرموده امام صادق(ع)،از جمله حقوق همسرى است که قرآن گذشت را صفات نیکان مى داند١۴.محبت و دوست داشتن همسر،اخلاق انبیاء است١۵و اظهار این محبت توصیه پیامبر است:”سخن مرد به همسرش که من تو را دوست دارم، هرگز از قلب اومحو نمى گردد١۶”…
قرآن، رعایت این نکات را هم جزو حقوق همسر معرفى مى نماید: باور به اینکه همسر نیک مى تواند الگوى مردان باشد چنانچه خداوند همسر فرعون را براى مومنان، الگو مى شمرد١٧. حفظ و رعایت آبروى همسر: “آنان که به زنان آبرومند تهمت می زنند، در دنیا و آخرت از رحمت حق به دور هستند١٨. تدارک سُکناى مناسب براى او مثل خود١٩.احسان و نیکى به همسر حتى اگر نتوانند با هم زندگى کنند و بخواهند از یکدیگر جدا شوند٢٠.تأمین زندگى و دادن نفقه همسر به قدر توان از ثروتى که خداوند به او بخشیده است٢١.پرداخت مهریه اى که تعهد شده به عنوان حقى مسلم براى او:”مهر همسران را (به طور کامل) به عنوان یک عطیه (الهی) به آنان بپردازید ولی اگر آنها چیزی از آن را با رضایت خاطر به شما ببخشند حلال و گوارایتان باد!٢٢”و نهایتاً بدانى که هریک ویژگى خاص خود را دارند و نباید برخلاف طبیعت چیزى را به آنها تحمیل کرد.زن و مرد،دو ستاره اند در دو مدار مختلف و هر کدام باید در مدار خود حرکت نمایند ” نه خورشید را سزد که به ماه برسد و نه شب بر روز پیشی جوید و هر کدام در سپهری شناورند٢٣”…
—————————–
١.روم/٢١.
٢.نساء/١٩.
٣.بقره / ۱۸۷.
۴.مستدرک الوسائل، ج۲، ص۵۵۱.
۵.وافى،ج٣،ص١١٧.
۶.بحارالانوار،ج١٠٣،ص٢٢٣.
٧.نهج البلاغه،نامه٣١.
٨.وافى،ج٣،ص١١٩.
٩.همان،ص١١٧.
١٠.بحارالانوار،ج١٠٣،ص٢٢۵.
١١.إسراء/٧٠.
١٢.کنزالعمال،ج۱۶ص۳۷۱ حدیث ۴۴۹۴۳.
١٣.بقره/٢٣٣؛طلاق/۶.
١۴.وسائل الشیعه،ج٢٠،ص١۶٩.آل عمران/١٣۴.
١۵و١۶:همان،ص٢٢و٢٣.
١٧.تحریم/١١.
١٨.نور/٢٣.
١٩.طلاق/۶.
٢٠.بقره/٢٢٩.
٢١.طلاق/٧.
