“ما نیکوترین سرگذشت را بر اساس این قرآنى که به تو وحى کردیم، برایت حکایت مىکنیم و قطعا پیش از آن از بىخبران بودى؛ [یاد کن] زمانى را که یوسف به پدرش گفت اى پدر من [در خواب] یازده ستاره را با خورشید و ماه دیدم که بر من سجده مى کنند…١”و بدین گونه،احسن القصص در سوره اى به نام یوسف آغاز مى شود.تنها سوره اى که بطور پیوسته یک داستان را پى مى گیرد و ده ها نکته تربیتى و ایمانى را براى هدایت انسان ها مطرح مى کند.یوسُف بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم ،از پیامبران بنیاسرائیل بود که مقام نبوت و حکومت را با هم داشت؛او و یازده برادرش ،فرزندان یعقوب بودند.برادران یوسف،از روى حسادت با نقشه اى او را در چاه انداختند ولى به دروغ به پدرشان گفتند که طعمه گرگ شده است؛ اما یوسف از چاه نجات یافت و به عنوان برده به عزیز مصر فروخته شد و نزد پادشاه مصر محبوبیت یافت و پس از ماجراهائى به سلطنت رسید و در نهایت دوباره به پدرش رسید که سالها در فراق او گریسته بود و بر اثر این فراق نابینا شده بود اما با بوى پیراهن یوسف بینا شد٢…
خداوند در قرآن ، یوسف را به عنوان مظهر پاکدامنى و بنده اى دانا،عالم ،مدبّر و با اخلاص معرفى نموده که در شرایط دشوار،نه تنها مرتکب حرام و مقدمات آن نشد، بلکه قصد و خیال حرام هم نداشت و در زمره محسنین نامبرده شد٣. زلیخا همسر عزیز مصر، شیفته او میشود و سعى مى کند او را به فساد و انحراف بکشاند ولی چون یوسف خویشتن داری میکند و تن به خواسته او نمى دهد، با توطئه اى او را به زندان مى افکند.ااو با پاکدامنى، مشقت زندان و حبس را بر انجام فعل حرام و پذیرش دعوت همسر عزیز مصر و سایر زنان، برگزید و”گفت: پروردگارا! زندان نزد من محبوب تر است از آنچه این ها مرا به سوى آن مى خوانند! و اگر مکر و نیرنگ آنها را از من باز نگردانى، به سوى آنان متمایل خواهم شد و از جاهلان خواهم بود۴”! پس از تحمل سالها زندان، بیگناهی اش معلوم و آزاد شد و به خاطر داشتن علم تعبیر خواب و تعبیر کردن خواب عزیز مصر، وارد دستگاه حکومت شد و اداره امور مصر را به دست گرفت ۵…
آغاز نبوّت یوسف(ع) در مصر بود۶. او مقام نبوّت و حکومت را با هم داشت و مدّت ۷۲ سال حکومت کرد٧.یوسف در مقام نبوت، ادامهدهنده راه پدر و اجداد خود بود و میگفت من از آیین پدرانم ابراهیم،اسحاق و یعقوب پیروی کردم و برای ما شایسته نبود چیزی را همتای خدا قرار دهیم٨. در دورهای که یوسف زندگی می کرد بحثهای سحر، جادو و تعبیر خواب گسترش داشت و یکی از ابزارهای یوسف برای تبلیغ یکتاپرستی استفاده از دانش خویش و نیز علم تعبیر خواب بود که خدا به او آموخته بود٩.در همین دوره در کنعان، قحطی شد و برادران یوسف برای دریافت گندم به مصر آمدند. یوسف با برادران به نیکی رفتار کرد و با تدبیرى که تفصیل آن در سوره یوسف آمده ، با فرستادن پیراهن خویش برای پدرش یعقوب، چشمان نابینای او بینا مى شود١٠. صبر یعقوب در فراق یوسف و زنده داشتن امید نیز درس آموز است: “من صبر جمیل خواهم داشت و در برابر آنچه مىگویید، از خداوند یارى مىطلبم١١”و “پسرانم! بروید و از یوسف و برادرش جستجو کنید و از رحمت خدا مأیوس نشوید که تنها گروه کافران، از رحمت خدا مأیوس مىشوند١٢”…
یوسف(ع)دو پسر به نام های افرائیم، پدر یوشع بننون و میشا داشت١٣و مدت ۱۲۰ سال زندگی کرد. هنگامی که مرگ یوسف رسید، خدا به او وحی کرد که نور و حکمت را به ببرز بن لاوی بن یعقوب بسپارد. آنگاه یوسف، ببرز بن لاوی را با آل یعقوب که در آن روز ۸۰ مرد بودند احضار کرد و به آنها گفت به زودی گروهی بر شما غالب میشوند و شما را دچار عذاب بدی میکنند. تا اینکه خدا شما را به وسیله یکی از فرزندان لاوی که نامش موسی است، کمک خواهد کرد١۴. بعد از وفات یوسف هر گروهی میخواست جنازه او را در محله خود دفن کنند. برای اینکه نزاع پیش نیایید او را در مصر در صندوقی از مرمر در میان دریای نیل دفن کردند. پس از سالها حضرت موسی جنازه او را از آن مکان خارج کرد١۵ و در فلسطین دفن کرد١۶.همه فرازهاى این احسن القصص، زیباست و حاوى مهمترین نکات اخلاقى و تربیتى و اعتقادى است که براى همگان به ویژه جوانان،چراغ راه سعادت است…
————————-
١.یوسف/٣-۴.
٢.آیات نخست تا پایان سوره یوسف.
٣. یوسف/۵۱؛ انعام/٨۴؛ ترجمه المیزان، ج۱۱، ص١٧٢.
۴.یوسف/٣٣.
۵.مسعودی، إثبات الوصیه، ص۴۹.
۶.کمال الدین، ج۱، ص۴۱۷.
٧.مسعودی، إثبات الوصیه،ص۴۹.
٨.یوسف/۳۸.
٩. یوسف/ ۲۱و۱۰۱.
١٠.یوسف/۹۳.
١١.یوسف/١٨.
١٢.یوسف،٨٧.
١٣.إثبات الوصیه، ص۷۴.
١۴.مسعودی، إثبات الوصیه، ص۷۴.
١۵.همان. ص۷۵.
١۶.یاقوت حموی، معجم البلدان،ج۱، ص۴۷۸.
