در مورد برزخ، خیلى سؤال داشت؛گفت در نشست هفتگى مطرح مى کنم.وقتى دوستان را دید،مطرح کرد.رضا گفت: پس از مرگ،روح ما به جهانى به نام برزخ منتقل مى شود و تا روز قیامت در آنجا درنگ دارد.قرآن در مورد کسانىکه در هنگام مرگ،تقاضاى بازگشت به دنیا براى انجام اعمال صالح را مى نمایند،مى فرماید:”هرگز! این فقط سخنى است که گوینده اش مى گوید؛پیشاروی آنان (بعد از مرگ) برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند(کَلَّا إِنَّهَا کَلِمَهٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى یوْمِ یبْعَثُونَ١).برزخ در لغت به معنای حائل و فاصله میان دو چیز و در اصطلاح، فاصله میان پایان زندگی دنیوی (مرگ) و آغاز زندگی اخروی است.قبر، جایگاه و محل استقرار بدن جسمانی است و عالم برزخ نیز جایگاه استقرار روح انسان است. روایات بیانگر آن است که عالم برزخ، بهشت و دوزخ مخصوص به خود را دارد که در آنها مردم به جزای اعمالشان میرسند. پیامبر اکرم(ص) فرمود: قبر (برزخ) باغی از باغهای بهشت یا گودالی از گودالهای آتش است٢…
سعید: برزخ ، قیام و زندگی جدید و جهانی نو است؛خواه باغى از باغهاى بهشت باشد یا گودالی از گودالهای دوزخ ، معبر و دالان ورودی به قیامت و حشر اکبر است و انسان در ادامه ی مسیر زندگی دنیا وارد این جهان می شود، جهانى که سراسر آگاهی و حیات است که در روایت مشهور از حضرت امیر(ع) است:مردمان،در خواب هستند و چون بمیرند،بیدار و آگاه مى شوند(النّاس نیام فإذا ماتوا انتبهوا٣).پیامبر(ص)در تفسیر این آیه که مى فرماید: “آتش،هر بامداد و هر شامگاه بر آنها عرضه مى شود(النّار یُعرضُون علیها غدوّاً وعشیّا۴)فرمود:هرگاه یکی از شما از دنیا برود، اگر از اهل بهشت باشد از بهشت، و اگر از اهل آتش باشد از جهنّم هر صبح و شام جایگاهش به او عرضه و به او گفته می شود: این موقف معین، جایگاه توست وقتی در قیامت خداوند تو را مبعوث کرد، به این جا منتقل می شوی۵. امام صادق (ع)نیز فرمود:”این رخداد پیش از قیامت است؛ زیرا در قیامت صبح و شام نیست. پس اگر کافران هر صبح و شام معذّب می شوند معلوم می شود در برزخ و پیش از قیامت است۶”؛چنانکه در مورد صالحان در برزخ هم در آیه ۶٢ سوره مریم آمده است:در بهشت هر صبح و شام روزی آنها مقرر است(وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِیهَا بُکْرَهً وَعَشِیًّا)که باز مربوط به بهشت برزخى است…
مسعود گفت: از نظر روایات وجود بدن برزخی امرى مسلم و قطعى است . بدن برزخى، شبیه بدن دنیوى است. امام صادق (ع) فرمود: «ارواح مؤمنان (در برزخ) در بدنهایى شبیه بدنهاى دنیوى آنان است٧» و نیز: «ارواح انسانها (در برزخ) به صورت جسدهاى دنیوىاند٨»لکن هر چند بدن برزخى بالاتر و کاملتر از بدن مادى است، در عین حال، از بدن قیامتى ناقص تر است.بدن برزخى چون شکل، مقدار و اندازه دارد، و هر فرد مردهاى، مرده ی دیگر رادراین قالب، مشاهده کرده، او را مىشناسد. نعمت های بهشتی در قیامت به مراتب از نعمت های برزخی والاتر است ; هم چنان که عذاب دوزخی از عذاب برزخی بسی سخت تر است .ابوبصیر از امام صادق علیه السلام نقل می کند که فرمودند: مومنان در حالی که در عالم برزخ برخوردار از نعمت اند, پیوسته می گویند: پروردگارا قیامت را برپا کن و وعده های خود را درباره ی ما محقق ساز و برعکس مشرکان در حالی که در برزخ معذب هستند پیوسته می گویند:پروردگارا قیامت را برپا مساز و وعده های خود را درباره ی ما محقق نفرما٩…
سروش اینگونه جمع بندى نمود: بنابر این،بطور خلاصه مى توان گفت:عالم برزخ، عالم ارواح است و هم اکنون هم وجود دارد ولى از ما پوشیده است چون اسیر این بدن دنیوى هستیم. هرگاه با مرگ ،از این بدن دنیوى ، رها مى شویم،روح ما که از قید بدن آزاد شده در برزخ قرار مى گیرد و بر اساس عملکردهایش در این دنیا،متنعم یا معذب مى شود تا زمانى که قیامت کبرىٰ برپا شود.معدود کسانى بوده اند که قبل از مرگ خود، با عبودیت به رتبه اى برسند که بتوانند در همین دنیا،روحشان را از بدن جدا کنند و پا در برزخ گذارند که جهان انتباه و آگاهى هاست وآنجا مشهودات و مکشوفاتى داشته باشند وقتى دوباره به این بدن باز مى گردند ،حقایقى را دیده و وجدان کرده باشند.این عمل را انخلاع یا مرگ اختیارى گویند که ظاهراً اشاره به همان “موتوا قبل ان تموتوا”ست :بمیرید،پیش از آنکه بمیرید…!
———–
١.سوره مومنون آیه ١٠٠
٢.ارشاد القلوب، ج۱، ص۷۵
٣.بحارالانوار،ج۴،ص۴۴
۴.سوره غافر آیه ۴۶
۵.بحار الانوار ج۶،ص٢٧۵
۶.مجمع البیان طبرسى،ج٨ص٨١٨
٧.بحارالانوار، ج ۶، ص ۲۶۸، روایت ۱۱۹
٨.بحارالانوار، ج۶،ص ۲۶۹، روایت ۱۲۱
٩.بحارالانوار, ج ۶, ص ۲۶۹ و۲۷۰
