یکی از آثار ماندگار و با برکت امام عصر ارواحنا فداه ، نامه ها یا پاسخنامه هائى است که به دستخط آن بزرگوار یا مهر و امضای ایشان مزین شده و از طریق چهار نائب بزرگوار ( وکلای خاصه) ایشان به فرد یا افراد رسیده است.این نامه ها یا اطلاعیه ها یا پاسخ پرسش ها که برای شیعیان ارسال گردیده، توقیع یا توقیعات نام گرفته است.اگر چه از امام هادی و عسکری علیهماالسلام نیز توقیعاتی نقل شده اما معمولا توقیعات به دستخط های امام عصر ارواحنا فداه اطلاق می شود.شمار توقیعات آن بزرگوار که در دو کتاب “کمال الدّین و تمام النعمه”شیخ صدوق و “کتاب الغیبه” شیخ طوسی آمده جمعاً ٩٢ عدد است که پس از حذف موارد مشترک ٨٠ توقیع می شود.
محتوا،موضوعات و مفاهیم این توقیعات را می توان در این بخش ها طبقه بندى نمود:بیان حقایق
پنهانى برای اثبات امامت و ولایت و صحت نیابت نمایندگان خویش ، مسائل مربوط به غیبت امام و
رفع اشکالات در این زمینه و بیان حکمت و سبب آن و مشخص نبودن وقت ظهور و اموری از این نمونه،
امور مربوط به موضوعات مالى و خمس ، پاسخ مسائل اعتقادى و شبهات منکران امامت و روشنگری
ها و ارشادها و هدایت های خاص و نیز پشتیبانی و حمایت از شیعیان و مرزبانان در شرایط دشوار
غیبت و اشاره به برخی وظایف منتظران دراین روزگاران…
یکى از مهمترین و مشهورترین این توقیعات ،توقیعى است که توسط محمدبن عثمان(نائب خاص دوم امام) در پاسخ به مکتوب اسحاق بن یعقوب از ناحیه امام زمان (عج) صادر شده است.این توقیع مشتمل بر مطالب مهم و نکات قابل توجهى در مسائل مختلف اجتماعى ، وظیفه مردم در زمان غیبت کبرى، علت غیبت و معرفى و مشخص نمودن هویت بعضى از افراد و نیز بعضی مسائل فقهى است.این توقیع شریف هم به صورت کامل و هم تلخیص شده در بعضى کتب معتبر حدیثى نقل شده که این نوشته را به فرازی کوتاه از آن مزین مى نمائیم:
“…در حوادثى که براى شما پدید مىآید (و حکم آن را نمىدانید) پس به راویان حدیث ما[که منظور فقهای جامع الشرایط است] رجوع کنید؛ زیرا آنها حجت من بر شما هستند، و من هم حجت خدا بر آنها هستم…و اما چگونگى بهره وری مردم از من در ایام غیبت، همچون بهره ورى از خورشید است هنگامى که در پشت ابرها پنهان شود. من امان مردم روى زمین هستم، همان طور که ستارگان امان اهل آسمانها مىباشند.[ اما در مورد حکمت غیبت] سؤالهایى که برای شما سودى ندارد، پرسش نکنید و خود را به خاطر چیزى که نیازى به آن ندارید، به مشقت نیندازید. براى تعجیل در فرج و ظهور من زیاد دعا کنید که رهایى و گشایش شما در آن ست . سلام بر تو اى اسحاق بن یعقوب و سلام بر کسانى که راه هدایت را پیش گرفتهاند…”
