یکى از زیباترین تحلیل ها در موضوع عدل برای من وقتى بود که آموختم افعال اختیاری انسان ها دارای آثار بزرگی در جهان امروز یا آینده است و لازمه عدل الاهى تعیین پاداش یا کیفر متناسب با این آثار مى باشد.آثاری که از دید انسان ها قابل رؤیت یا اندازه گیری نیست و او قادر به تعیین کیفر و جزای متناسب با جرم نمى باشد. مثلاً اگر کسی در سرچشمه آب نوشیدنى یک شهر اخلال و آن را آلوده کند و موجب بیماری یا مرگ مردم یک شهر شود آیا کیفر او صرفاً چند ماه زندان یا دادن مقداری جریمه است؟ کیفر مقطوع النسل شدن کسانى که بر اثر اقدام او مرده یا بیمار یا دارای اختلالات روانى یا معیشتى یا محرومیت های مختلف شده اند،چیست؟ آیا اصلاً انسان ها قادر هستند آثار مختلف پیدا و پنهان اعمال خویش را در طول زمان حال و آینده ، احصا نمایند؟
آیا اگر کسی راه ضلالت و کفر را انتخاب کند و موجب ضلالت کسان دیگری هم بشود و نسل هایی که از این کفار تا قیامت از هدایت محروم می مانند و جرم هایی که بر اثر این محرومیت از هدایت به وقوع می پیوندد، در نظام دادگاه های بشری قابلیت طرح،جرم شناسی و تعیین جزا و کیفر متناسب را دارد؟آیا مجازات متناسب در این دنیا برای چنین جرم هائى امکان پذیر است؟ کسانى که کیفر خلود و جاودانگى در عذاب را برای مجرمین در دوزخ، بر نمى تابند و به آن معترض هستند آیا به این لطیفه نیاندیشیده اند که آثار یک گناه و جرم،ممکن است بی نهایت خرابی ببار آورده که اگر مدعیان بتوانند مجرم را شناسائى کنند برای همیشه شاکى او هستند و خواهان کیفر او خواهند بود و او برای حتى یک جرمش باید بی نهایت پاسخگوی مدعیان باشد،چه برسد به سایر جرم هایش…
نکته مهم دیگر،فردی است که جرم نسبت به او انجام مى شود.اگر کسی در مورد اشرف مخلوقات یعنى پیامبر اکرم (ص) مرتکب جرمى شود یا ایشان را مسموم و شهید نماید و امت عظیمى را از نعمت وجود ایشان محروم کند با اینکه این جرم را در مورد یک فرد عادی انجام دهد،یکسان خواهد بود؟قرآن کریم حتى کشتن یک انسان معمولی را هم در حکم کشتن همه انسانها قرار داده (من قتل نفساً فکانما قتل الناس جمیعاً) حال چطور خواهد بود جرم کسی که جهانى را از وجود اشرف مخلوقات یا امامان و اولیای هدایتى خلق،محروم ساخته باشد؟
حال سوال می کنیم اگر کسی جرمى را نسبت به خالق بزرگ هستى و خدای عزّوجلّ مرتکب شده باشد،از فرمان او سرپیچى نموده و معصیت او کرده باشد؛نسبت به ولیّ نعمت و ربّ کریم و خدای رحیم و اعطا کننده همه نعمت ها… چنین جسارتى را انجام داده باشد،کیفر متناسب با این جرمش چه خواهد بود؟آیا کمترین جزای او دوری از رحمت این خالق عظیم و خلود در عذاب نخواهد بود؟اضافه مى شود به این کیفر،آثاری که این جسارتش بر خانواده و دیگر انسان ها داشته است؛همچنین اضافه مى شود آثارى که این جرم او بر امور تکوینى داشته و موجب محرومیت هائی برای دیگران شده است.همین جا متذکر این نکته ظریف شدم که اگر رفتار های ما موجب طولانى شدن غیبت امام عصر ارواحنا فداه و به تأخیر افتادن ظهور شریفشان شود چقدر در حق مردمى که با این تأخیر دچار مشقت و محرومیت و عذاب شده اند،مقصر خواهیم بود؟ببخش ما را ای خدای رحیم و با کرامتت با ما عمل کن نه عدالتت…
